آئین‏نامه و مقررات حفاظت در ریخته گری ـ آهنگری ـ جوشکاری
مصوب 1347,08,20

تعاریف‌:

الف ـ منظور از تأسیسات ریخته گری وسائل مورد استفاده برای ذوب کردن فلز و ریختن آن در قالب میباشد که پس از سرد شدن بشکل مورد نظر در آید(1)

پاورقی -1- مقررات حفاظتی ماشینهای مخلوط کننده ماسه و ماشینهای قالب گیری و ماشینهای تمیزکننده که در ریخته گری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیز ماشینهای ورق سازی در آیین‏نامه مربوط به آن آمده است‌.

ب ـ منظور از تأسیسات آهنگری وسائل و ابزارهائی است که برای شکل دادن به فلز گرم یا سرد بوسیله چکش کاری یا پس کاری مورد استفاده قرار میگیرد.

ج ـ منظور از تأسیسات جوشکاری و برش وسائلی است که برای حرارت دادن موضعی تا حد ذوب برای جوش دادن یا برش فلزات مورد استفاده قرار میگیرد.

مقررات کلی

ماده 1ـ ‌ در تأسیسات ریخته گری ـ آهنگری یا جوشکاری که دود ـ گازیا بخارات حاصله برای سلامتی کارگران مضر میباشد باید وسایل تهویه مناسبی طبق آئیننامه تهویه موضعی نصب گردد.( )

پاورقی -2 ـ کوره‌های ریخته گری و آهنگری باید با آیین‏نامه و مقررات حفاظتی مربوطه به کوره‌ها مطابقت داشته باشد.

ماده 2 ـ کارگرانی که در ریخته گری ـ آهنگری ـ جوشکاری بکار اشتغال دارند باید دارای وسائل مخصوص حفاظت سرو چشم و لباسهای حفاظتی و سایر تجهیزات حفاظت انفرادی طبق آئیننامه وسائل حفاظت انفرادی باشند.

تذکر(1)- مقررات حفاظتی ماشینهای مخلوط کننده ماسه و ماشینهای قالب گیری و ماشینهای تمیز کننده که در ریخته گری نیز مورد استفاده قرار میگیرد و نیز ماشینهای ورق سازی در آئیننامه مربوط به آن آمده است.

تذکر(2)- کوره های ریخته گری و آهنگری باید با آئیننامه و مقررات حفاظتی مربوطه بکوره ها مطابقت داشته باشد.

ماده 3 ـ کمچه‌ های مخصوص ریختن بار که در موقع کار کج میشود و ظرفیت آنها از 900 کیلوگرم بیشتر نبوده و روی تکیه گاههای ثابت یا ارابه نصب شده یا بوسیله جراثقال یا پل متحرک تغییر مکان میدهد و برای توزیع فلز مذاب در ظروف دیگر بعنوان ذخیره کردن یا مخلوط کردن با سایر فلزات یا برای برداشتن سرباره فلز بکار میرود باید مجهز به دسته کمچه دورفه با دوشاخه بوده یا فرمان آن بوسیله چرخ ‏دنده انجام گردد در صورتیکه ظرفیت آنها بیش از 900 کیلو گرم است باید مجهز بفرمان با چرخ دنده باشد.

ماده 4 ـ برای جلوگیری از واژگون شدن یا نوسانات غیرقابل کنترل کمچه‌های مخصوص ریختن بار در صورتیکه دارای دسته کمچه دو طرفه با دو شاخه باشد باید مجهز بضامن اطمینان دستی باشد و چنانچه بوسیله چرخ دنده کج شود یا عمل بطور مکانیکی یا الکتریکی انجام گردد باید دارای ضامن یا ترمز اطمینان خودکار باشد.

ماده 5 ـ چرخ دنده‌هائی که در کمچه‌های مخصوص ریختن بار برای کج کردن آن بکار میرود باید دارای حفاظ باشد.

ماده 6 ـ کمچه‌های مخصوص ریختن بار که دارای دسته کمچه یکطرفه میباشد باید مجهز بصفحات حفاظتی فلزی باشد که روی دسته بین کارگر و کمچه قرار گرفته و مانع از پرتاب ذرات فلز مذاب بکار گردد‌.

ماده 7 ـ کلیه اجزاء ریخته گری و راههای مورب یا سکوی مخصوص کج کردن ماشینهای سانتریفوژ افقی که برای ریختن لوله یا اقسام سیلندرهای توخالی بکار میرود باید بوسیله حفاظهای مناسبی محصور گردد.

مارتوپیلون و انواع مختلف پتک ماشینی

ماده 8 ـ کلیه ماشینهای پتک که فرمان آن با پدال میباشد باید در قسمت بالای باز و ورودی پدال مخصوص راه انداختن ماشین دارای حفاظ باشد.

ماده 9 ـ کلیه ماشینهای پتک باید در قسمت عقب مجهز به ‌حفاظهای مناسب باشد تا در موقع کار جلوی پرتاب قطعات و خرده های آهن را بگیرد و طوری نصب شده باشد که به سادگی اجازه دسترسی به قالبهای فرم را ندهد. باین منظور حفاظها باید در یکطرف دارای پاشنه ای باشد که بتواند روی آن بچرخد یا اینکه بستونهای قابل حملی که روی زمین گذارده شده تکیه داشته و یا از سقف آویزان شده باشد.

ماده 10 ـ گاوه مخصوص نصب و محکم کردن قالب فرم نباید دارای زایده باشد.

ماده 11 ـ در موقعی که ماشین پتک کار نمیکند باید تخماق یا قالب فرم فوقانی روی سندان قرار گرفته باشد.

ماده 12 ـ برسهای مخصوص برداشتن خرده‌های آهن و قلم موهائی که برای روغن زدن قالبهای فرم بکار میرود باید دارای دسته‌هائی با طول کافی باشد تا بدون اینکه دست یا بازو در منطقه خطر قالب فرم قرار گیرد بکارگر اجازه روغنکاری (‌در تمام طول قالب فرم) یا پاک کردن خرده آهن در تمام طول سندان) را بدهد.

ماشینهای پتک بخار و ماشینهای پتک باهوای فشرده

ماده 13 ـ لوله‌های ورودی بخار در ماشینهای پتک بخار یا ماشینهای با هوای فشرده باید دارای شیرهای کشوئی متوقف کننده باشد و در محلهای مناسب نصب گردد تا در موقع تعویض یا تعمیر قالبهای فرم یا تعمیر تخماق آنها را به بندند و در صورت امکان آنرا در حال بسته چفت کنند‌.

ماده 14 ـ در موردی که فشار دیگ بخار اصلی کارگاه بیشتر از فشار مجاز ماشین پتک باشد باید یکدستگاه تقلیل فشار یا یک سوپاپ تنظیم کننده خودکار که عمل آن بوسیله سوپاپ اطمینان تکمیل شود روی ماشین نصب گردد.

ماده 15 ـ لوله‌های بخاررسان ماشین پتک ـ درصورت مقتضی بودن وضع محل باید از مجرائی که در کف کارگاه تعبیه شده عبور داده شود در غیر اینصورت برای جلوگیری از تماس اشخاص با این لوله‌ها باید آنها را عایق کاری کرد.

ماده 16 ـ کلیه وسایل تخلیه خودکار و غیر خود کار سیلندرهای ماشین پتک بخار باید به فاضل آب مربوط باشد.

پتکهای مکانیکی

ماده 17 ـ ماشینهای پتک مکانیکی که مستقیماً بوسیله قوه محرکه مکانیکی عمل میکند باید دارای وسائل قطع کننده قوه محرکه بشرح زیر باشد.
الف ـ قطع کننده مخصوص در مورد پتکهای موتور سر خود بقسمی‌ که دسترسی فوری کارگر بآن مقدور باشد.
ب ـ مکانیسم متوقف کننده یا وسایلی که کلیدهای قطع کننده را در حال توقف ماشین و یا کلیدهای راه اندازی راکه روی موتور انفرادی دستگاه سوار شده است چفت کند.
ج ـ فلکه‌های ثابت و فلکه‌های هرز باید دارای چنگک‌های رد کننده تسمه بوده و بقسمی ‌تعبیه شده باشد که بتوان در حال توقف دستگاه آنرا چفت کرد یا مجهز بوسائل رد کننده تسمه یا قرقره‌های‌ هادی باشد که درگیر شدن تسمه و جدا کردن آنرا از فلکه‌های محرک تسهیل کند یا دارای کلاچی باشد که روی فلکه محرک نصب شده و دارای دستگیره ای باشد که بتوان آنرا در حال توقف ماشین ثابت و محکم کرد.

ماده 18 ـ در پتکهای مکانیکی که گرفتن قطعه کار بزیر چکش فقط با یکدست انجام میگیرد باید وسائل حفاظتی زیر موجود باشد.
الف ـ یک زبانه متوقف کننده که تا موقعی که این مانع زبانه ای شکل بوسیله دست آزاد کارگر کنار نرفته از پائین آمدن چکش جلوگیری کند‌.
ب ـ یک اهرم دستی که بجای پدال برای راه انداختن ماشین مورد استفاده قرار گیرد.

ماده 19 ـ پتکهای مکانیکی که در آنها برای گرفتن قطعه کار احتیاجی بدست نمیباشد باید دارای وسیله متوقف کننده حفاظتی باشد و عمل آن بقسمی ‌تنظیم گردد که در موقع راه انداختن ماشین کارگر مجبور شود هر دو دست خود را بفرمان بگیرد.

ماده 20 ـ موقعی که چکش ماشین پتک بوسیله فنر آویزان و نگهداری میشود این فنرها باید بوسیله حفاظهای مناسبی محصور شده باشد.

تخماقهای کف تخت که عمل بالا و پائین رفتن آنها بوسیله غلطکهای اصطکاکی تأمین میشود

ماده 21 ـ برای روغنکاری و تنظیم غلطکها یا سایر کارهای مشابه در تخماقهای کف تخت در مواردیکه از سکوی کار استفاده میشود سکوی مزبور باید دارای نرده و پاگیر مناسب باشد.

ماده 22 ـ تخماقهای کف تخت باید مجهز بصفحات حفاظتی که در بالای سر کارگران قرار گرفته است باشد.
پرسهای ئیدرولیک مخصوص آهنگری

ماده 23 ـ علاوه بر شرایط ایمنی که در آئیننامه مربوط به مقررات حفاظتی پرسها ذکر شده این پرسها باید دارای شرایط زیر باشد:
الف ـ درصورتیکه شیر فرمان جزئی از بدنه دستگاه نبوده یا روی بدنه نصب نگردیده باید طوری قرار گرفته باشد که متصدی دستگاه در موقع کار کلیه قسمتهای پرس را براحتی ببیند.
ب ـ در موردیکه بوجود اوردن وضع مذکور در قسمت (‌الف‌) عملی نباشد باید در مقابل متصدی دستگاه آینه ای قرارداد که تصویر کلیه اجزاء پرس را کاملا منعکس کند.

پرسهای مکانیکی مخصوص آهنگری

ماده 24 ـ موقعی که لازم شود تغذیه پرس مکانیکی با دست انجام گیرد دستگاه باید مجهز بموانع حفاظتی پوششهای حفاظتی چفت دار با وسائل راه انداختن که در آن واحد با دو دست عمل کند بوده و طوری ساخته شده باشد که متصدی دستگاه نتواند در موقع کار پرس دستهای خود را در منطقه خطر قرار دهد.

ماده 25 ـ پرسهای مکانیکی عمودی مخصوص آهنگری باید دارای حفاظ توری قابل تنظیم بوده و ارتفاع آن تا حد فوقانی کورس قسمت کشوئی ادامه داشته باشد.

ماده 26 ـ پرسهای عمودی مخصوص آهنگری باید مجهز بوسائل تک ضربه ای باشد تا پس از وارد آوردن هر ضربه عمل پدال یا اهرم فرمانرا قطع کند و مانع کار پرس برای بار دوم شود.

ماده 27 ـ فنرهای ضربه گیر که در پرسهای آهنگری بکار میرود باید بوسیله حفاظهای مناسب محصور شده باشد.

ماشینهای افقی مخصوص آهنگری کردن میل‌ پیچ و مهره‌ها

ماده 28 ـ ماشینهای افقی مخصوص آهنگری کردن میل‌ پیچ و مهره باید دارای صفحات حفاظتی باشد بقسمی ‌که کشوی دستگاه را بپوشاند. همچنین باید مجهز بیک قطعه اطمینان پاره شونده از چدن معمولی باشد این قطعه باید بین بدنه دستگاه و ماتریس فشاری ثابت کار گذارده شود تا بدین ترتیب فشار بیش از حد مجازی که در موقع گیر کردن قطعه کار بین ماتریسها ایجاد میشود مستهلک گردد.

ماشینهای نورد

ماده 29 ـ ماشینهای نورد باید دارای حفاظهائی باشد که از دسترسی بمحل خطر جلوگیری کند.

دستگاههای جوشکاری

ماده 30 ـ در مجاورت مواد قابل اشتعال و انفجار یا در مکانهائی که گرد و غبار و بخارات یا گازهای قابل انفجار و اشتعال وجود دارد نباید جوشکاری و برش یا دستگاههای جوشکاری انجام شود.

ماده 31 ـ اگر در محلهائی که جوشکاری انجام میگیرد و اشخاص دیگری غیر از جوشکاران نیز مشغول بکار بوده یا عبور و مرور کنند باید از پاراوانهای ثابت یا قابل حمل مناسبی استفاده شود که حداقل ارتفاعشان 2متر باشد.

ماده 32 ـ جدار پاراوانهای حفاظتی دائم یا موقت که برای کارهای جوشکاری یا برش مورد استفاده میباشد باید از یک رنگ سیاه یا خاکستری سیر و مات (‌غیر براق‌) پوشیده شده باشد تا اشعه نورانی مضر را جذب کرده و از انعکاس آنها جلوگیری کند.

ماده 33 ـ قطعات کار با ابعاد کوچک یا متوسط در جوشکاری یا برش باید روی میز کار یا پیش خوانی قرار داده شود که سطح آنها با ورق فلزی پوشیده شده باشد.

ماده 34 ـ جوشکاری یا برش ظرفهائی که حاوی مواد قابل اشتعال و انفجار میباشد جز در موارد استثنائی و با اجازه مراجع ذیصلاحیتی که مورد تأیید وزارت کار باشد نباید انجام شود.

دستگاههای جوشکاری و برش اکسی استیلن

ماده 35 ـ کپسولهای استیلن پر یا خالی نباید در کارگاه های جوشکاری یا برش انبار شود همچنین انبار کردن آنها توأماً با کپسولهای اکسیژن در یکجا فقط موقعی مجاز است که بوسیله جدارهای مقاوم در مقابل حریق این دو نوع کپسول از یکدیگر مجزا شده باشد.

ماده 36 ـ کپسولهای استیلن یا اکسیژن که بطور قائم قرار گرفته‏اند باید بوسیله تسمه ـ طوق یا زنجیر مهار شوند تا خطر افتادن آنها برروی زمین از بین برود.

ماده 37 ـ کپسول اکسیژن یا کپسول استیلن باید دارای سرپوش حفاظتی برای شیر باشد تا در هنگام جابجا کردن و یا موقعی که از آن استفاده نمی نمایند روی شیر کپسول نصب شود.

ماده 38 ـ سوپاپها ـ فشار سنجها یا وسائل تنظیم و رگلاژ کپسول اکسیژن را نباید گریس کاری کرد‌.

ماده 39 ـ لوله‌های قابل انعطافی که استیلن و اکسیژنرا از لوله‌های تغذیه یا از کپسولها به مشعل جوشکاری میرساند باید دارای رنگهای متفاوت و مشخص بوده و پیچ اتصالات لوله‌ها دارای دنده‌های مختلف باشد تا عوضی بستن لوله‌ها بمخازن یا کپسولها ممکن نشود.

ماده 40 ـ کلیه اجزاء حامل ‌الکتریسیته دستگاههای جوش یا برش که با مولد برق (‌ژنراتور‌) ـ یکسو کننده (‌ردرسور‌) و یا ترانسفورماتور کار میکنند باید در مقابل خطر تماس با قطعات و‌ هادی های لخت که تحت فشار الکتریکی هستند حفاظ گذاری شده باشد.

ماده 41 ـ شکافهائی که در روپوش دستگاههای ترانسفورماتور برای تهویه دستگاه در نظر گرفته شده باید بقسمی ‌تعبیه شده باشد که داخل کردن اشیاء مختلف از بین شکافها غیرمقدور باشد.

ماده 42 ـ بدنه دستگاههای جوش برق باید بطور مؤثری دارای اتصال ‌الکتریکی بزمین باشد.

ماده 43 ـ محل اتصال کابلهای تغذیه بدستگاه باید عایق کاری شده باشد.

ماده 44 ـ سطح خارجی گیره الکترود و همچنین فکهای آن باید تا محلی که ممکنست عایق کاری شده باشد.

ماده 45 ـ گیره‌های الکترود باید مجهز بصفحات یا سپرهای حفاظتی باشد تا دست کارگر را در مقابل حرارت حاصله از قوس الکتریکی حفظ نماید.

دستگاههای جوش برق با مقاومت الکتریکی

ماده 46 ـ در دستگاههای جوش برق با مقاومت الکتریکی (‌رزیستانس‌) تمام قسمتهای حامل جریان برق باستثناء محل جوش باید کاملا پوشیده و محفوظ باشد.

ماده 47 ـ دستگاههای جوش برق با مقاومت الکتریکی باید مجهز بوسیله قطع کننده خط بوده و روی ماشین یا در کنار آن قرار داشته باشد.

ماده 48 ـ اتصال ‌هادیهای تغذیه کننده برق به دستگاه جوشکاری باید بوسیله پیچ و مهره بطور محکم انجام شود و فقط در مدار انتقال برق بمحل جوش میتوان از فش استفاده کرد.

ماده 49 ـ دستگاههای خود کار و نیمه خودکار جوش برق با مقاومت الکتریکی باید مجهز به حائلهای حفاظتی یا وسائل به راه انداختن با دو دست باشد.
این وسائل باید طوری قرار گیرد که کارگر پس از براه انداختن دستگاه نتواند دست خود را در منطقه خطرناک وارد کند.

این آئین‏نامه که باستناد ماده 47 قانون کار تدوین و مشتمل بر 49 ماده میباشد در دویست و نودو چهارمین جلسه شورایعالی حفاظت فنی مورخ 20/8/1347 بتصویب نهائی رسیده و قابل اجرا است.