آئین‏نامه طرز اجرای سازمان بازرسی شاهنشاهی
مصوب 1348,11,15

فصل یکم
طرز اجرای بازرسی و رسیدگی بشکایات

ماده 1 ـ بازرسی شاهنشاهی در حدود وظائف محوله طبق مفاد این آئیننامه اقدام به بازرسی و رسیدگی به شکایات مینماید.

ماده 2 ـ هر کس میتواند شکایت خود را مستقیماً علیه کارکنانی که در ماده یک قانون بازرسی شاهنشاهی به آن اشاره شده ارسال و یا تسلیم نماید.

ماده 3 ـ شکایات باید کتبی و حتی‌المقدور مقرون بدلائل باشند، درصورتیکه شکایات شفاهاً اظهار شوند اظهارات شاکی وسیله بازرس مربوطه در صورتمجلس درج و بامضای او میرسد.

ماده 4 ـ نسبت بشکایات واصله ببازرسی شاهنشاهی اقدامات زیر بعمل میآیند:
الف ـ درصورتیکه رسیدگی بشکایات خارج از وظائف بازرسی شاهنشاهی باشد مراتب با ذکر علت بشاکی اعلام میشود.
ب ـ درصورتیکه موضوع شکایت مربوط به نظامات اداری یا استخدامی ‌مؤسسات مذکور در ماده یک قانون تأسیس سازمان بازرسی شاهنشاهی باشد شاکی طبق مقررات باید در سلسله مراتب اداری بدواً بمقامات مؤسسه مزبور یا بمراجع ذیصلاح مراجعه نماید و چنانچه شکایت خود را بمقام مسئول یا مرجع صلاحیتدار تسلیم نکرده باشد بازرسی شاهنشاهی شکایت او را برای اتخاذ تصمیم بمقام یا مرجع مربوط احاله خواهد نمود. و در هر حال شاکی حق دارد از تأخیر در اتخاذ تصمیم نسبت بشکایتی که رأساً بمقام مربوط تسلیم داشته یا طبق این ماده احاله شده است از بازرسی شاهنشاهی درخواست رسیدگی کند.
ج ـ درصورتیکه تشخیص داده شود شکایت ناشی از نارسائی مقررات است مراتب پس از بررسی با اعلام نظر جهت اقدام بمراجع مسئول احاله میشود.
درغیر موارد مذکور در فوق بازرسی شاهنشاهی طبق مفاد این آئین‏نامه اقدام برسیدگی و بازرسی مینماید.

ماده 5 ـ درصورتیکه برای رسیدگی بشکایتی مراجعه بپرونده و سوابق و مدارک مؤسسات مذکور در ماده یک قانون بازرسی شاهنشاهی ضرورت داشته باشد کلیه دستگاههای مذکور مکلفند مدارک و سوابق و پرونده‌های مورد احتیاج را در اختیار سازمان بگذارند و در هر حال مفاد قسمت آخر ماده (‌8‌) قانون بازرسی شاهنشاهی در مورد پرونده‌هائی که جنبه محرمانه دارد باید رعایت شود.

ماده 6 ـ درصورتیکه بازرس موضوع شکایت را حقوقی تشخیص دهد راهنمائیهای لازم را بشاکی جهت مراجعه بمرجع ذیصلاح مینماید و اگر تخلفی در پرونده مشاهده شود برای تعقیب قاضی متخلف مراتب بوزارت دادگستری اعلام خواهد شد.

ماده 7 ـ هرگاه پس از رسیدگیهای لازم معلوم شود که شکایت جنبه جزائی دارد مراتب همراه با سوابق و مدارک امر جهت اقدام قانونی بدادستان مربوطه تسلیم میگردد.

ماده 8 ـ هرگاه موضوع شکایت مربوط به ارتکاب خطای اداری وسیله کارمند مورد شکایت یا سایر کارمندان باشد موضوع پس از تحقیق و تکمیل پرونده و احراز خطا بمبادی مذکور در ماده یک قانون سازمان بازرسی شاهنشاهی جهت رسیدگی و تعقیب اداری بسازمان مربوط ارسال میشود.

ماده 9 ـ در مواردیکه طرز رفتار مأمورین دولت از طرف بازرسی شاهنشاهی و با توجه بمفاد این آئین‏نامه مورد رسیدگی قرار گیرد راجع به جنبه‌های جزائی و خطای اداری آنان بشرح مواد 7 و 8 مذکور در بالا عمل میشود.

ماده 10 ـ بازرس مأمور رسیدگی مکلف است در مواد 7 و 8 بالا منظماً نتیجه اقدام را از دستگاه مربوطه استفسار و تا اخذ نتیجه نهائی تعقیب نماید.

ماده 11 ـ بازرسان پرونده‌های مربوط بکار خود را تا خاتمه بازرسی در قسمت خود نگاهداری مینماید و سپس بدبیرخانه بازرسی شاهنشاهی تسلیم میکنند.

ماده 12 ـ در مواردیکه اظهارنظر بازرس مستلزم جلب نظر متخصص یا کارشناس باشد از متخصص یا کارشناس دعوت بعمل می‌آید. پرداخت حق‌الزحمه چنین متخصصان و کارشناسانی با توجه بمیزان کاری که انجام خواهند داد از طرف بازرسی شاهنشاهی پرداخت خواهد شد.

فصل دوم
دستور بازرسی بازرسان اعزامی‌ به استانها

ماده 13 ـ بازرسی شاهنشاهی با کسب اجازه از پیشگاه‌ همایونی و بمنظور رسیدگی بشکایات و مشاهده اوضاع عمومی ‌استانها و شهرستانهای کشور هیئتهائی را باستانها و شهرستانها اعزام میدارد.

ماده 14 ـ رئیس بازرسی شاهنشاهی در حدود وظائف محوله میتواند برای رسیدگی بموضوع های معینی افرادی را شخصاً برای بازرسی بنقاطی که مقتضی بداند بفرستد.

ماده 15 ـ درصورتیکه دولت اعزام بازرسان شاهنشاهی را برای بازرسی به نقاطی از کشور ضروری بداند بازرسی شاهنشاهی نسبت باجرای بازرسی اقدام خواهد نمود.

ماده 16 ـ هیئت های بازرسی که جهت اعزام به استانها یا فرمانداریهای کل در نظر گرفته میشوند عبارتند از:
یک بازرس عالی که سمت ریاست هیئت را دارا خواهد بود یکنفر قاضی که دارای اختیارات قانونی دادستان دیوان کیفر و دادستان شهرستانها میباشد و تعدادی عضو که از کادر بازرسی شاهنشاهی وزارتخانه‌ها، سازمانهای دولتی یا کارمندان بازنشسته لشکری و کشوری که در هر صورت بصیرت بامور مختلف خواهد داشت انتخاب میگردند.

ماده 17 ـ کارمندان مذکور در ماده فوق تحت نظر رئیس هیئت انجام وظیفه مینمایند و در مدت مأموریت مزبور از طرف وزارتخانه‌ها و مؤسسات متبوع آنان وظیفه ای که مغایر وظیفه آنان در هیئت بازرسی شاهنشاهی باشد ارجاع نمیگردد.

ماده 18 ـ احکام مأموریت هیئت‌ها بدستور رئیس بازرسی شاهنشاهی صادر و در احکام منطقه بازرسی و نام شهرستانهای مورد نظر و موضوع بازرسی ذکر میگردد.

ماده 19 ـ هیئت‌های بازرسی اعزامی ‌به استانها از طبقات مختلف مردم از قبیل روزنامه‏ نگار، بازرگان، کارگر، دانشجو، پیشه‌ ور و غیره در امر بازرسی استفاده خواهد نمود.

ماده 20 ـ چنانچه رؤساء هیئتهای بازرسی استان ها و شهرستانها قبلا بآن استان یا شهرستان اعزام نشده باشند باید گزارشهای بازرسان قبلی را که به آن منطقه اعزام شده اند مورد مطالعه قرار داده و از وضع شهرستانهای مذکور در بازرسیهای قبلی اطلاع حاصل نمایند تا بتوانند تغییراتی را که در فاصله دو بازرسی در اوضاع آن منطقه بوجود آمده است گزارش نمایند.

ماده 21 ـ اعضاء هیئت بازرسی شاهنشاهی پس از ورود به حوزه مأموریت محوله تحت هدایت و راهنمائی رئیس هیئت وظائف خود را انجام میدهند و تقسیم کار بین آنان بعهده رئیس هیئت میباشد و نتیجه کاری که بهریک از اعضاء هیئت محول شده بایستی برئیس هیئت بازرسی گزارش شود.

ماده 22 ـ هیئت بازرسی باید در حدود مقررات این آئیننامه بطرز رفتار مأمورین مؤسسات مذکور در ماده یک قانون بازرسی شاهنشاهی و بشکایاتی که از مردم میرسد با کمال دقت و بی‌ نظیری رسیدگی کند و در مورد اجرای اصول انقلاب جهات پیشرفت یا عدم پیشرفت آنرا کشف و ذکر نماید.

ماده 23 ـ رئیس هیئت قبل از حرکت بسوی مأموریت محوله خط سیر کلی و تاریخ حرکت هیئت را بریاست بازرسی شاهنشاهی گزارش خواهد داد.

ماده 24 ـ رئیس هیئت بازرسی ورود خود را بهر شهرستان قبلا باستاندار یا فرماندار کل و یا فرماندار محل اطلاع میدهد تا تسهیلات لازم را برای انجام وظائف هیئت فراهم نمایند.

ماده 25 ـ هیئت بازرسی یا بازرسان اعزامی ‌موظفند ورود خود را بهر شهرستان تلگرافی و بدون تأخیر ببازرسی شاهنشاهی گزارش دهند و کوشش نمایند مأموریت محوله را در حداقل زمان ممکنه انجام دهند و نتیجه اقدامات خود را مرتباً گزارش دهند تا در صورت لزوم دستورات کافی از طرف ریاست بازرسی شاهنشاهی صادر و به‌ هیئت ابلاغ گردد.

ماده 26 ـ ورود و مدت توقف هیئت بازرسان شاهنشاهی باید بوسائل ممکن و مقتضی باطلاع عموم ساکنان شهرستانها برسد.

ماده 27 ـ هیئت بازرسی مکلف است مورد خاصی را که در محل باو رجوع میشود مورد بازرسی قرار دهد و همچنین نسبت بسایر مسائلی که رسیدگی بآن طبق مقررات این آئیننامه بعهده‌ هیئت گذارده شده است رسیدگی و گزارش آنرا ببازرسی شاهنشاهی ارسال دارد.

ماده 28 ـ درصورتیکه‌ هیئت بازرسی ضمن انجام مأموریت مواجه با موضوعاتی شود که واجد اهمیت بوده ولی در احکام مأموریت آنها منظور نشده باشد باید مراتب را فوراً به بازرسی شاهنشاهی گزارش و کسب تکلیف نماید.

ماده 29 ـ در ضمن بازرسی اقدامات بازرسان نباید موجب ایجاد وقفه در کارهای جاری قسمتهای تحت بازرسی گردد و عمل آنان نباید جنبه دخالت در کارها یا صدور دستور اجرائی نسبت بنحوه انجام امور پیدا کند و بطور کلی کارها نباید از مسیر جاری خود منحرف گردند.

ماده 30 ـ هیئت بازرسی نباید در اموری که جنبه خصوصی یا حقوقی دارد مداخله نماید و ورود در اختلافات بین اشخاص یا تعیین کار برای مراجعین خارج از وظیفه‌ هیئت میباشد.

ماده 31 ـ در موردی که‌ هیئت بازرسی برکناری کارمندی را طبق مفاد ماده 6 قانون بازرسی شاهنشاهی از پستی که دارد لازم بداند پس از اقدام به برکناری‌، مراتب را ببازرسی شاهنشاهی گزارش میدهد و بازرسی شاهنشاهی نیز مؤسسه متبوع کارمند را مطلع مینماید.

ماده 32 ـ هرگاه ‌هیئت بازرسی غیر از مورد مذکور در ماده 6 قانون سازمان بازرسی شاهنشاهی برکناری کارمندی را از پست خود لازم بداند مراتب را با ذکر دلائل کافی. لزوم برکناری کارمند را ببازرسی شاهنشاهی فوراً گزارش میدهد.

ماده 33 ـ هرگاه‌ هیئت بازرسی در مؤسسات موضوع ماده یک قانون بازرسی شاهنشاهی سوء جریان یا خطای اداری یا بزه‌های عمومی‌ کشف نماید بترتیب زیر عمل میشود:
الف ـ در موارد سوء استفاده مالی کارمند قضائی هیئت با استفاده از اختیارات دادستان دیوان کیفر و دادستان شهرستان در حدود قانون تشکیل سازمان بازرسی شاهنشاهی طبق اختیارات قانونی خود عمل مینماید.
ب ـ در موارد غیر سوء استفاده مالی طبق مواد 30 و 32 این آئیننامه عمل خواهد شد.

ماده 34 ـ کلیه گزارشهای بازرسی سری بوده و باید مستقیماً و بطور محرمانه بعنوان رئیس بازرسی شاهنشاهی فرستاده شود و بدون اجازه و اطلاع رئیس بازرسی دادن گزارش و هرگونه اطلاع راجع بموضوع مأموریت و نتیجه بازرسی بهر مقامی ‌ممنوع میباشد.

ماده 35 ـ مصاحبه با نمایندگان جراید، رادیو و تلویزیون بدون اجازه رئیس بازرسی شاهنشاهی ممنوع میباشد.

ماده 36 ـ راجع ببازرسی استانها و شهرستانها پس از آنکه گزارش بازرسی هر هیئت اعزامی ‌از شرفعرض پیشگاه مبارک شاهانه گذشت رئیس هیئت بازرسی در هیئت دولت حضور یافته گزارش بازرسی استان مربوط و نظرات و اطلاعات حاصله از بازرسی را باستحضار هیئت دولت میرساند.