آئین‌نامه مرخصیها
مصوب 1346,07,22با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت وزیران در جلسه مورخ 22/7/46 به استناد ماده 50 قانون استخدام کشوری بنا به پیشنهاد شماره 9579/ دح 10/7/46 سازمان امور اداری و استخدامی کشور آئین‌ نامه مرخصی‌ها مشتمل بر چهار فصل و 44 ماده را بشرح پیوست تصویب نمودند.

وزیر مشاور ـ دکتر محمود کشفیان

آئین‌ نامه مرخصیها

فصل یکم ـ مرخصی استحقاقی

ماده 1ـ مرخصی استحقاقی مستخدم از نخستین ماه خدمت آزمایشی به نسبت مدت خدمت به او تعلق میگیرد و پس از پایان دوره آزمایش طبق مقررات این آئین ‌نامه جزئاً یا کلا قابل استفاده است.

ماده 2ـ حداقل مدت استفاده از مرخصی استحقاقی یک روز تمام است.

تبصره ـ بانوانی که فرزند شیرخوار داشته و فرزند آنها از شیر مادر استفاده می‌نمایند، می‌توانند تا هنگام دو سالگی فرزند شیرخوار خود، از مرخصی‌ساعتی تا سقف مرخصی استحقاقی (‌شامل مرخصی استحقاقی سالیانه به اضافه مرخصی ذخیره شده) خود استفاده نمایند.

ماده 3ـ در اعطاء دو مرخصی استحقاقی باید حداقل یک روز غیر تعطیل فاصله باشد.

ماده 4ـ کارگزینی‌های وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی مکلفند در فروردین هر سال جدول اسامی مستخدمین ادارات را که متضمن مدت مرخصی استحقاقی هریک از آنان باشد تنظیم کنند و برای رؤسای ادارات مربوط ارسال دارند.

ماده 5ـ رئیس اداره از لحاظ این آئین‌ نامه، مدیر هر واحد سازمانی مشمول قانون استخدام کشوری است که بدون در نظر گرفتن موقع و عنوان آن واحد، اختیار اخذ تصمیم درباره مرخصی‌های مستخدمین حوزه مدیریت خود را از طرف وزیریا رئیس مؤسسه دولتی دارا باشد.

ماده 6ـ صدور حکم مرخصی موکول به تقاضای کتبی مستخدم و موافقت رئیس اداره مربوط است مستخدم نمیتواند قبل از دریافت حکم، از مرخصی استفاده نماید مگر آنکه ضرورت استفاده فوری از مرخصی، بتصدیق کتبی رئیس اداره مربوط برسد.

ماده 7ـ هرگاه رئیس اداره بنا بمصالح اداری با تقاضای مرخصی مستخدم از حیث مدت یا موقع استفاده موافقت نکند اعطای آنرا با توافق مستخدم بوقت دیگری که از تاریخ مورد تقاضای اولیه وی بیش از شش ماه فاصله نداشته باشد موکول میکند، در صورت عدم توافق این مرخصی ذخیره خواهد شد.

ماده 8ـ هر مستخدمی که تحصیل مرخصی نموده، باید از تمام آن مرخصی استفاده کند مگر آنکه بنا به ضرورت، رئیس اداره مربوط او را دعوت بکار نماید که در این صورت نسبت به مرخصی استفاده نشده باید طبق ماده 7 عمل شود.

ماده 9ـ هیچ مستخدمی به اختیار نمیتواند در هر سال بیش از پانزده روز از مرخصی استحقاقی سالانه خود را ذخیره نماید و هرگاه از بقیه مرخصی مذکور باختیار استفاده نکند مدت زائد بر پانزده روز ذخیره نخواهد شد.

ماده 10ـ حداکثر مدتی که مستخدم در سال میتواند از مرخصی استحقاقی همان سال و مرخصی استحقاقی ذخیره شده استفاده نماید جمعاً از چهار ماه تجاوز نخواهد کرد. چنین مستخدمی هر گاه بخواهد از باقیمانده مرخصی ذخیره شده خود نیز استفاده نماید باید حداقل یکسال تمام خدمت کرده باشد.

ماده 11ـ مستخدمی که در حال مرخصی استحقاقی است میتواند تقاضا کند مرخصی او تمدید شود. موافقت با این تقاضا مستلزم رعایت ماده 10 این آئین ‌نامه خواهد بود.

ماده 12ـ در صورتیکه تصمیم رئیس اداره در مورد تمدید مرخصی به مستخدم ابلاغ نشده باشد مستخدم مکلف است در پایان مدت مرخصی در پست خود حاضر شود و عدم حضور وی اگر بدون اطلاع و عذر موجه باشد ترک خدمت محسوب خواهد شد.

ماده 13ـ حفظ پست ثابت سازمانی مستخدمی که در حال استفاده از مرخصی استحقاقی است الزامی میباشد و در این مدت، رئیس اداره وظایف او را به مستخدم یا مستخدمین دیگر محول میکند.

ماده 14ـ با مستخدمی که در حال استفاده از مرخصی استحقاقی بیمار شود مطابق مقررات، فصل دوم و نسبت به مدت مرخصی استحقاقی استفاده نشده وی طبق ماده 7 این آئین ‌نامه رفتار خواهد شد.

ماده 15ـ موافقت با تقاضای مرخصی استحقاقی استفاده نشده مستخدمی که طبق ماده‌های 74 و 75 قانون استخدام کشوری تقاضای بازنشستگی کرده است الزامی است.

تبصره ـ در مورد مشمولین ماده 77 قانون استخدام کشوری، اعطاء مرخصی موکول به آن است که مستخدم در مهلت مناسبی قبل از رسیدن به سن‌شصت و پنج سالگی تقاضای مرخصی کرده باشد.

ماده 16ـ وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی باید قبل از بازنشسته کردن مستخدم طبق ماده‌های 76 و 77 قانون استخدام کشوری، مرخصی استحقاقی استفاده نشده وی را اعطاء نمایند. در مورد مشمولین ماده 77 اعطاء مرخصی موکول است به آنکه مستخدم در مهلت متناسبی قبل از رسیدن به سن شصت و پنج سالگی تقاضای مرخصی کرده باشد.

ماده 17ـ حداکثر مدت مرخصی موضوع ماده‌های 15 و 16 این آئین ‌نامه از چهار ماه تجاوز نخواهد کرد و در این مواد حفظ پست سازمانی مستخدم ضروری نیست.

تبصره ـ در صورتیکه بدلیل حساسیت شغلی، با رعایت سایر مواد این آئیننامه و به تشخیص دستگاه، موافقت با مرخصی مستخدم امکانپذیر نباشد‌و میزان ذخیره مرخصی مستخدم بیش از چهار ماه گردد، صرفاً آن میزان از مرخصی مذکور که از تاریخ ابلاغ این آئیننامه به بعد مازاد بر چهار ماه شده‌است. از محدودیت چهار ماه مندرج در این ماده مستثنی می‌باشد.

ماده 18ـ تعطیلات فصلی مستخدمین رسته آموزشی و دیگر مستخدمینی که از این نوع تعطیلات استفاده میکنند تا میزان یکماه در سال بحساب مرخصی استحقاقی آنان در همان سال منظور میشود.

تبصره ـ اعطای مرخصی استحقاقی به میزان حداکثر یک ماه به مشمولین طرح طبقه‌بندی مشاغل معلمان برای یکبار در طول مدت خدمت فقط به منظور انجام مناسک حج تمتع (حج و‌اجب) در ایام تشرف به مکه مکرمه و مدینه منوره با رعایت سایر مقررات این فصل امکان‌پذیر خواهد بود و مدت مرخصی استفاده شده موضوع این تبصره از تعطیلات فصلی آنان در همان سال تحصیلی کسر می‌گردد.

ماده 19ـ حقوق و فوق العاده‌های ایام مرخصی استحقاقی مستخدم که به مدت خدمت خارج از کشوری وی تعلق میگیرد در صورتیکه آن مرخصی در خارج از کشور مورد استفاده واقع شود به ارز قابل پرداخت است.

ماده 20ـ به مرخصی استعلاجی که از چهار ماه تجاوزنماید نسبت به‌ مدت زائد بر چهار ماه و به دوران مرخصی بدون حقوق و آمادگی بخدمت و تعلیق و انفصال و خدمت زیر پرچم مرخصی استحقاقی تعلق نمیگیرد.

ماده 21ـ مرخصی استحقاقی ای که مستخدمین تا تاریخ تصویب این آئیننامه ذخیره کرده اند محفوظ است ولی ترتیب استفاده از آن تابع مقررات این آئین‌ نامه خواهد بود.

تبصره ـ کارکنان غیر رسمی دستگاههای دولتی که طبق مقررات قانونی به استخدام رسمی پذیرفته می‌شوند، چنانچه قبل از پذیرفته شدن به استخدام‌رسمی، حسب مقررات یا مفاد قرارداد استخدامی حاکم بر وضعیت خود حق استفاده از مرخصی استحقاقی را داشته و این مرخصی طبق همان مقررات‌ قابل ذخیره شدن بوده و ذخیره نیز شده باشد، پس از تبدیل وضع می‌توانند با رعایت مقررات این فصل از مرخصی ذخیره شده مذکور استفاده نمایند.

فصل دوم ـ مرخصی استعلاجی

ماده 22ـ هرگاه مستخدم بیمار شود و آن بیماری مانع از خدمت او باشد باید بلافاصله به اداره متبوع اطلاع دهد و گواهی پزشک معالج را بتوسط رئیس اداره خود به کارگزینی ارسال دارد.

ماده 23ـ کارگزینی مکلف است گواهی پزشک معالج مستخدم را برای اظهار نظر نزد پزشک معتمد وزارتخانه یا مؤسسه دولتی متبوع ارسال دارد و در صورتیکه مفاد گواهی مورد تائید قرار گیرد حکم مرخصی استعلاجی را صادر نماید.

تبصره 1 ـ در صورتی که دستگاه ذیربط پزشک معتمد در اختیار نداشته باشد، سازمانهای منطقه‌ای بهداشت و درمان استان مکلف به همکاری و معرفی‌پزشک معتمد از میان پزشکان سازمان خواهند بود.

تبصره 2 ـ اگر مستخدم به نظر دستگاه ذیربط معترض باشد موضوع به کمیسیون پزشکی ارجاع می‌شود و نظر این کمیسیون قطعی خواهد بود.

ماده 24ـ هرگاه گواهی پزشک معالج از لحاظ عدم توانائی مستخدم به انجام دادن خدمت یا مدت معذوریت مورد تردید پزشک معتمد باشد. وی مستخدم را معاینه و از طرق مقتضی حقیقت را احراز خواهد نمود.

ماده 25ـ در صورتیکه پزشک معتمد گواهی پزشک معالج را تائید نکند نظر خود را به مستخدم و کارگزینی اعلام خواهد کرد. اگر مستخدم به نظر پزشک معتمد معترض باشد اختلاف به کمیسیون پزشکی ارجاع می‌شود و تا وقتی که نظر کمیسیون پزشکی اعلام نگردیده مستخدم باید طبق نظر پزشک معتمد عمل کند.

ماده 26ـ کمیسیون پزشکی حداقل مرکب از سه نفر پزشک خواهد بود که برحسب مورد و نوع بیماری به دعوت وزارتخانه یا مؤسسه دولتی مربوط تشکیل خواهد شد.

ماده 27ـ اعضاء کمیسیون پزشکی از بین پزشکانی که در اختیار وزارتخانه یا مؤسسه دولتی محل خدمت مستخدم بیمار هستند انتخاب خواهند شد. در مواردی که وزارتخانه یا مؤسسه دولتی پزشک مخصوص در اختیار نداشته باشد از وزارت بهداری استمداد میکند و در اینصورت وزارت بهداری مکلف است از پزشکانی که در خدمت دارد برای شرکت در کمیسیون مأمور نماید.

ماده 28ـ وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی میتوانند در هر یک از نقاط خارج از مرکز که لازم بدانند اقدام به تشکیل کمیسیون پزشکی بنمایند. تکلیف وزارت بهداری در نقاط مزبور بعهده بهداری محل خواهد بود.

ماده 29ـ تشخیص ابتلاء مستخدم به بیماری صعب العلاج و تعیین مدت معذوریت وی بعهده کمیسیون پزشکی است. حداکثر مدت این معذوریت در هر نوبت شش ماه است و قابل تمدید خواهد بود.

ماده 30ـ در هر مورد که موضوع به کمیسیون پزشکی ارجاع می شود نظر کمیسیون که باتفاقیا به اکثریت اتخاذ شود قاطع خواهد بود.

ماده 31ـ به زنان باردار برای زایمان حداکثر دو ماه معذوریت با استفاده از حقوق و فوق العاده‌های مربوط داده میشود. ابتدای معذوریت تقریباً یک ماه قبل از زایمان است و انتهای آن هیچگاه ازیک ماه بعد از زایمان تجاوز نخواهد کرد. ایام این معذوریت جزو مرخصی استعلاجی مستخدم محسوب خواهد شد.

ماده 32ـ به مستخدمینی که از مرخصی استعلاجی استفاده مینماید تا چهار ماه حقوق و فوق العاده‌های مربوط و در صورتیکه به علت ابتلاء به‌ بیماری صعب‌العلاج مرخصی استعلاجی وی بیش از چهار ماه باشد در مدت زائد بر چهار ماه تا هنگامی که مشمول ماده 79 قانون استخدام کشوری قرار نگرفته است فقط حقوق پرداخت میگردد.

ماده 33ـ حقوق و فوق العاده‌های مستخدمینی که در خارج از کشور به حالت اشتغال با مأموریت خدمت میکنند در مدت مرخصی استعلاجی تا دو ماه به ارز و در مدت زائد بر آن با رعایت ماده 32 بریال پرداخت خواهد شد.

ماده 34ـ گواهینامه ای که در مورد بیماری مستخدم در خارج از کشور صادر شده، باید از حیث صحت صدور بتصدیق سفارتخانه یا کنسولگری ایران در محل برسد. هرگاه مفاد چنین گواهینامه ای مورد تردید پزشک معتمد قرار گیرد موضوع در کمیسیون پزشکی برای اظهار نظر قطعی مطرح می ‌شود.

ماده 35ـ مرخصی استعلاجی مستخدم در صورتیکه بیماری او ادامه یابد با رعایت مقررات این فصل قابل تمدید است.

ماده 36ـ حفظ پست ثابت سازمانی مستخدمی که از مرخصی استعلاجی استفاده میکند بیش از چهار ماه الزامی نیست.

فصل سوم ـ مرخصی بدون حقوق

ماده 37ـ استفاده از مرخصی بدون حقوق موقوف به اختتام دوره آزمایشی است و فقط در موارد زیر ممکن خواهد بود:
1ـ مستخدم استحقاق مرخصی نداشته باشد و احتیاجش به استفاده از مرخصی مسلم شود.
2ـ مستخدم قصد ادامه تحصیل داشته باشد و مدارک لازم را ارائه نماید.
3ـ مستخدم ناگزیر باشد به اتفاق همسرش به خارج از محل خدمت خود مسافرت کند.
4ـ مستخدم پس از استفاده از چهار ماه مرخصی استعلاجی سالانه به ‌سبب ادامه همان بیماری یا ابتلاء به بیماری دیگر قادر بخدمت نباشد و بیماری او هم صعب العلاج تشخیص نشود.

تبصره(اصلاحی 07/02/1365)- اعطای‌مرخصی بدون حقوق به مستخدمین آزمایشی وزارت آموزش و پرورش که در طول خدمت آزمایشی با ارایه مدارک قصد تشرف به مکه معظمه را داشته باشند‌حداکثر دو ماه متوالی امکان پذیر خواهد بود.

ماده 38ـ مستخدم باید تقاضا نامة استفاده از مرخصی بدون حقوق را با ذکر علت و مدت آن توسط رئیس اداره خود به وزارتخانه یا مؤسسه دولتی متبوع ارسال نماید. وزارتخانه یا مؤسسه دولتی تصمیم لازم را در این باره اتخاذ و در صورت موافقت حکم مرخصی بدون استفاده از حقوق را با رعایت تبصره 2 ماده 49 قانون استخدام کشوری صادر خواهد کرد.

فصل چهارم ـ مقررات مختلفه

ماده 39ـ در احتساب مرخصی روز و ماه و سال مطابق تقویم رسمی کشوری است و در مرخصی روزانه ماه سی روز حساب می شود.

ماده 40ـ روزهای تعطیل که طی مدت مرخصی واقع است جزء مدت مرخصی محسوب می‌شود.

ماده 41ـ پرداخت حقوق و فوق العاده‌های مدت مرخصی قبل از صدور حکم مرخصی ممنوع است.

تبصره 1 ـ فوق‌العاده‌هائی که در ایام مرخصی استعلاجی که از چهار ماه در یکسال تجاوز نکند و همچنین در ایام مرخصی استحقاقی حسب مورد‌قابل پرداخت است بشرح زیر است:
ـ فوق‌العاده شغل موضوع ماده 38 قانون استخدام کشوری ضمن رعایت مقررات مربوط.
ـ فوق‌العاده‌های موضوع بندهای ب، پ، ت، ج، چ، ح، خ و د ماده 39 قانون استخدام کشوری.مستخدمان موضوع ماده (26) مشمول محدودیت چهار ماه موضوع این تبصره نمی باشند.

ماده 42ـ عدم حضور مستخدم در پست خود که مدت آن از سه روز تجاوز ننماید و مستند به عللی از قبیل آنچه که ذیلاً درج می‌شود باشد، موجه شناخته خواهد شد.
1ـ بیماری او.
2ـ صدمات ناشی از حوادث که به او یا پدر یا مادر یا همسر یا فرزندان او وارد آمده باشد.
3ـ بیماری شدید پدر یا مادر یا همسر یا فرزندان.
4ـ فوت خویشاوندان تا درجه 2 از طبقه 2.
5ـ دارا شدن فرزند
6ـ ازدواج او و فرزندانش.
تشخیص صحت و سقم جهات ادعائی مستخدم بعهده رئیس اداره است. در صورتیکه صحت ادعا تصدیق شود غیبت مستخدم برحسب علت جزو مرخصی استحقاقی یا استعلاجی وی محسوب و حکم لازم در این مورد صادر خواهد شد.

ماده 43ـ هرگونه تغییری در این آئین ‌نامه منوط به پیشنهاد سازمان امور اداری و استخدامی کشور و تصویب هیئت وزیران خواهد بود.

ماده 44ـ از تاریخ تصویب این آئین ‌نامه مقررات قبلی راجع به‌ مرخصی مستخدمین رسمی مشمول قانون استخدام کشوری ملغی است.