هیئت وزیران در جلسه مورخ ۷ /۲ / ۵۳ بنا به پیشنهاد شماره ۴۵۰ /۱۴۴۱ / ۲۶۴۲۲مورخ ۲۳ /۱۰ /۵۲وزارت آب و برق باستناد مواد ۲و ۶۶ و تبصره ۴ ماده ۵۰قانون آب و نحوه ملی شدن آن آئین نامه اجرائی مربوط به تعیین بستر و حریم رودخانه ها و انهار و مسیلها و شبکه های آبیاری و زهکشی را در نه ماده و هشت تبصره بشرح پیوست تصویب نمودند.

آئین نامه مربوط به تعیین بستر و حریم رودخانه ها و انهار و مسیلها و شبکه های ابیاری و زهکشی
مصوب 1353,02,07

ماده ۱- تعریف اصطلاحات مندرج در این آئیننامه از نظر اجرای مقررات آن بشرح زیر است:
الف – رودخانه مجرائی است طبیعی که آب بطور دائم یا فصلی در آن جریان داشته باشد.
ب- نهر طبیعی مجرای آبی است که بدون دخالت دست اشخاص ایجاد شده باشد.
ج- مسیل مجرائی است طبیعی که مسیل حاصله از باران و برف و رگبارها موقتاً در آن جریان پیدا میکند.
د- انهار و شبکه های ابیاری و زهکشی و کانالها مجاری مستحدثه ای هستند که بمنظور آبیاری اراضی زراعی یا سالم سازی اراضی یا آبرسانی شهری و صنعتی ایجاد شده یا میشوند.
هـ - بستر آنقسمت از رودخانه، نهر طبیعی یا مسیل است که در حداکثر طغیان معمولی زیر آب قرار میگیرد.
و- حداکثر طغیان معمولی میزان آبی است که با تناوب ۲۵ ساله از طریق محاسبات آمار و احتمالات هیدرولوژیک از طرف وزارت آب و برق محاسبه و تعیین میگردد.
ز- حریم آنقسمت از اراضی اطراف رودخانه، مسیل یا نهر طبیعی و احداثی یا شبکه های آبیاری و زهکشی است که بعنوان حق ارتفاق برای کمال انتفاع و حفاظت آنها لازم است و بلافاصله پس از بستر قرار دارد.

ماده ۲- در صورتیکه در اثر دیواره سازی یکطرف یا طرفین رودخانه یا مسیل یا نهر طبیعی قسمتی از بستر در پشت دیوار احداثی باقی بماند باقیمانده بستر کماکان ملک دولت است.
دیواره سازی باید به نحوی انجام شود که حداکثر طغیان معمولی در رودخانه یا نهر طبیعی یا مسیل قادر به عبور باشد. طرح و نقشه‌های مربوط به دیواره سازی باید قبلا به تصویب وزارت آب و برق رسیده باشد.

تبصره ـ در رودخانه‌ها و انهار طبیعی و مسیلها که دیواره سازی میشود حریم بلافاصله پس از دیوار مستحدثه واقع است در صورتیکه از باقیمانده بستر بتوان حریم لازم را تامین نمود دیگر احتیاجی به حریم اضافی خارج از بستر قبلی نخواهد بود و اگر باقیمانده بستر جزئی از حریم را تأمین کند بقیه حریم باید از اراضی خارج از بستر قبلی تأمین شود.

ماده ۳- در صورتیکه دستگاههای دولتی یا شهرداریها به اراضی باقیمانده از بستر نیاز داشته باشند بر طبق مقررات مربوطه عمل خواهد شد.

تبصره ـ تغییرات طبیعی بستر رودخانه‌ها یا مسیلها یا انهار طبیعی در مالکیت دولت نسبت به بستر سابق خللی وارد نخواهد کرد لیکن حریم برای آن منظور نخواهد شد.

ماده ۴ ـ حریم انهار طبیعی یا رودخانه‌ها و مسیلها اعم از اینکه آب دائم یا فصلی داشته یاشند از یک تا بیست متر خواهد بودکه حسب مورد با توحه بوضع رودخانه یا نهر طبیعی یا مسیل از یکطرف یا طرفبن بستر بوسیله وزارت آب و برق تعیین میگردد.

ماده ۵ ـ حریم کانالها و انهار احداثی و شبکه‌های آبیاری و زهکشی با توجه بظرفیت آنها طبق جدول زیر از طرف وزارت آب و برق برای یک طرف یا طرفین تعیین میگردد و این حریم از منتهی‌الیه دیوار آنها تعیین میشود:
ظرفیت کانالها و انهار مستحدثه و شبکه‌های آبیاری و زهکشی:
آبدهی (دبی) بیش از ۱۵ متر مکعب در ثانیه.
میزان حریم از هر طرف ۱۲ متر تا ۱۵ متر.
آبدهی (دبی) بیش از ۱۰ تا ۱۵ متر مکعب در ثانیه.
میزان حریم از هر طرف ۸ متر تا ۱۲ متر.
آبدهی (دبی) بیش از ۵ تا ۱۰ متر مکعب در ثانیه.
میزان حریم از هر طرف ۶ متر تا ۸ متر.
آبدهی (دبی) بیش از ۲ تا ۵ متر مکعب در ثانیه.
میزان حریم از هر طرف ۴ متر تا ۶ متر.
آبدهی (دبی) بیش از یکصد و پنجاه لیتر تا ۲ متر مکعب در ثانیه.
میزان حریم از هر طرف ۱ متر تا ۲ متر.
حریم لوله آبرسانی تا قطر پانصد میلیمتر کلاً ۶ متر (۳ متر از هر طرف نسبت بمحور لوله).
حریم لوله از پانصد تا هشتصد میلیمتر کلاً ۸ متر (۴ متر از هر طرف نسبت بمحور لوله).
حریم لوله از هشتصد تا یکهزار و دویست میلیمتر کلاً ۱۰ متر (۵ متر از هر طرف نسبت بمحور لوله).
حریم لوله از یکهزار و دویست میلیمتر به بالا کلاً ۱۲ متر (۶ متر از هر طرف نسبت بمحور لوله).
در صورتی که لوله های آبرسانی بموازات و در حریم یکدیگر نصب گردند حریم واقع مابین لوله ها و حریم لوله بزرگتر خواهد بود و حد خارجی حریم باعتبار قطر آخرین لوله منظور میشود.

تبصره- کانال و انهار و شبکه های آبیاری و زهکشی و انهار طبیعی و احداثی واقع در داخل مزارع و باغات تا مساحت یکصد هکتار که برای آبیاری همان مزارع و باغات مورد استفاده است دارای حریم نیستند.

تبصره ۲- در مواردی که در طراحی کانال تأسیسات تبعی ( راه سرویس گل انداز، زهکش و غیره) در یکطرف یا طرفین آن منظور شده باشد حریم مرتبط بفاصله ۲ متر از منتهی الیه تأسیسات مذکور برای حفاظت آنها در نظر گرفته میشود ولی در هر حال فاصله ای که تأسیسات تبعی مذکور بانضمام دو متر حریم مقرر در فوق در آن قرار دارد نباید از میزان حریم مقرر در ماده ۵ کمتر باشد.

تبصره ۳- حریمهای مذکور در محدوده قانونی شهرها با توجه بطرح جامع یا هادی شهر یا توافق وزارت آب و برق و شهرداری محل تعیین خواهد شد.

ماده ۶- وزارت آب و برق جز در مورد انهار و شبکه های آبیاری مکلف است در هر مورد که بستر یا حریم مذکور در این آئیننامه را تعیین و مشخص مینماید مراتب را جهت اطلاع عموم آگهی نماید.
مدعیان حق میتوانند ظرف یکماه از تاریخ انتشار آگهی مزبور اعتراض خود را به وزارت آب و برق یا سازمان آب منطقه ای مربوط تسلیم نمایند در اینصورت موضوع در هیأتی مرکب از سه نفر کارشناسان ( دو نفر کارشناس فنی و یکنفر کارشناس حقوقی) که از طرف وزیر آب و برق انتخاب خواهند شد مطرح و نظر هیئت مذکور قطعی است. بهر حال قبل از قلع و قمع مستحدثات واقع در بستر رودخانه وضعیت و ارزش آنها باید قبلا با حضور نماینده وزارت آب و برق و نماینده دادستان شهرستان و یکنفر کارشناس رسمی دادگستری تعیین و صورت مجلس شود تا در صورت قلع و قمع آنها اگر اعیانی به اعتبار سند مالکیت احداث و یا موضوع مشمول قسمت اخیر تبصره ۲ ماده ۲ قانون آب و نحوه ملی شدن آن باشد میزان خسارت وارده مشخص و معلوم گردد.

تبصره ـ در صورتی که قبل از تعیین بستر یا حریم بشرح ماده فوق شهرداریها یا ادارات ثبت اسناد و املاک در مورد بستر رودخانه‌ها و انهار طبیعی و مسیلها و یا حریم مقرر در این آئیننامه استعلام نمایند وزارت آب و برق میتوانند بنا بمورد نسبت به تعیین بستر یا حریم اقدام و مراتب را به ذینفع وارده استعلام کننده اعلام نماید اگر ذینفع معترض به آن باشد بشرح ماده فوق رسیدگی و اقدام خواهدشد.

ماده ۷ ـ جلوگیری از تجاوز اشخاص به بستر و حریم رودخانه‌ها و انهار طبیعی و مسیلها و همچنین شبکه‌های آبیاری و زهکشی و لوله‌های آبرسانی که وسیله وزارت آب و برق یا شرکتهای تابع آن ایجاد شده و اجرای تصمیات متخذه در این مورد به عهده پلیس مسلح آب است و در مناطقی که پلیس مسلح آب تشکیل نشده مأمورین شهربانی و ژاندارمری موظف به اجرای دستورات صادره از مراجع مذکور میباشند.

تبصره - عبور لوله نفت و گاز در بستر رودخانه‌ها و انهار طبیعی و مسیلها با نظر وزارت آب و برق بلامانع است.

ماده ۸ ـ هرگاه ساختمان شبکه آبیاری و لوله‌های آبرسانی مقدم بر ایجاد راههای اصلی و فرعی باشد حریم آنها از طرف وزارت را باید مراعات گردد.واگرساختمان راه مقدم بر ایجاد و شبکه آبیاری و لوله آبرسانی باشد حریم آن از طرف وزارت آب و برق رعایت خواهد شد.

تبصره ـ در صورتی که حریم انهار و شبکه‌های آبیاری و لوله‌های آبرسانی و راههای اصلی و فرعی موجود تداخل نماید قسمت مورد تداخل برای تأسیسات طرفین بالمناصفه خواهد بود.

ماده ۹ ـ تصویبنامه شماره ۳۷۵۷۸ مورخ ۱۳ /۹ /۱۳۵۰ هیئت وزیران و کلیه تصویبنامه‌هائی که در مورد تعیین حریم رودخانه‌ها، مسیلها و انهار طبیعی و شبکه‌های آبیاری و زهکشی و کانالها به تصویب رسیده از تاریخ تصویب این آئیننامه ملغی است.