آئین‌ نامه زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته به زندانها
مصوب 1354,04,19با اصلاحات و الحاقات بعدی

با اختیار حاصل از مواد 18 و 54 قانون مجازات عمومی‌ مصوب سال 1352 آئین‌ نامه زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته به زندانها بشرح زیر تصویب میگردد:

ماده 1ـ زندان محلی است که در آنجا متهمان یا محکومان بدستور یا حکم مقام صلاحیتدار قانونی موقتاً یا برای مدت زمان معین و یا بطور دائم نگهداری میشوند.

ماده 2ـ کلیه زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته به آنها در سراسر کشور تحت نظر رئیس اداره زندانهاست و وابسته بشهربانی کشور میباشد.

باب اول ـ تشکیلات اداره زندانها

ماده 3ـ اداره زندانها تشکیل میشود از سازمان مرکزی، زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته بآنها.

فصل اول ـ سازمان مرکزی و وظائف مسئولین آن

ماده 4ـ در رأس سازمان مرکزی زندانها رئیس اداره زندانها قرار دارد که بتعداد لازم دارای معاون و بازرس ویژه خواهد بود.

ماده 5ـ رئیس اداره زندانها تحت نظر رئیس شهربانی کشور در اجرای قوانین و آئین‌ نامه‌های مربوط، اداره امور سازمانی و فنی و تربیتی زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی را در سراسر کشور بر عهده دارد.

ماده 6ـ سازمان مرکزی زندانها تشکیل میشود از قسمتهای انتظامی، اداری، قضائی، فنی و دوایر وابسته بهریک از آنها.

بخش اول ـ قسمت انتظامی‌ و دوایر تابعه

ماده 7ـ در رأس قسمت انتظامی ‌معاون انتظامی ‌قرار دارد، معاون انتظامی ‌قائم مقام رئیس اداره زندانها است وظایف ویژه او عبارت است از نظارت و مراقبت در حفظ انتظامات و بازرسی زندانها، نحوه نگهداری و حفاظت اسلحه و مهمات در پوشش خارجی زندان، جلوگیری از ورود اشیاء و مواد ممنوعه بداخل زندان، اعزام و بدرقه زندانیان در خارج و معاودت بموقع آنان بزندان، اجرای برنامه دو نوبت سرشماری از زندانیان و سایر امور انتظامی ‌و انضباطی زندانیان.

ماده 8ـ دایره ضد اطلاعات زیر نظر قسمت انتظامی ‌قرار دارد، و مکلف است کلیه اطلاعات حاصله از وضعیت کارکنان و امور جاریه و روزانه مربوط بزندان را به اطلاع معاون انتظامی ‌رسانیده و دستورهای صادره از طرف نامبرده را طبق مقررات انجام دهد.

بخش دوم ـ قسمت اداری و دوایر تابعه

ماده 9ـ در رأس قسمت اداری، معاون اداری قرار دارد وظایف ویژه او عبارت است از نظارت و مراقبت در امور دوایر دبیرخانه، مالی، کارگزینی، آمار و طرح و بررسیها، روابط عمومی‌ زندانها، بایگانی و دایره شهرستانها.

ماده 10ـ دایره دبیرخانه مسئول دریافت و ثبت نامه‌های وارده، صدور و ارسال پاسخ آنها به مراجع مربوطه، بایگانی اسناد، تهیه و تنظیم دفاتر مورد نیاز میباشد.

ماده 11ـ دایره امور مالی مسئول تهیه و تنظیم بودجه سالانه و پیش بینی و تدارک مواد اولیه و وسائل مربوط به تغذیه، پوشاک، و نظافت زندانیان میباشد و فراهم ساختن وسائل کار برای بثمر رسانیدن فعالیتهای انتظامی ‌و اداری و فنی و قضائی زندانها نیز بعهده این دایره خواهد بود، رئیس امور مالی موظف است در حسن تنظیم پیشنهادها و اسناد مالی مطالعه و بررسی نموده و پیش بینی‌های لازم را بعمل آورد، و در حفظ اموال دولتی اقدام و در مصرف اعتبارات رعایت صرفه جوئی را بنماید.

ماده 12ـ دایره کارگزینی مسئول اجرای مقررات استخدامی ‌و پیش بینی احتیاجات سازمانی از لحاظ تأمین کادر مورد نیاز و انجام کلی امور کارگزینی از قبیل: انتصاب، انتقال، مرخصی، معذوریت، ترفیع و مزایا، بازنشستگی و نگاهداری پرونده‌های استخدامی‌ و تهیه آمار کارکنان و غیره خواهد بود.

ماده 13ـ دایره آمار و طرح و بررسیها مکلف است از کلیه زندانیان برحسب جنسیت، سن، مذهب، وضع سلامتی و تأهل، سواد، نوع جرم، سابقه کیفری، مدت محکومیت آمار تهیه نموده و درباره نتایج حاصله از اجرای برنامه های اصلاحی و تربیتی و درمانی در زندانها بررسی و مطالعات ضروری بعمل آورد اخذ تماس دائم با مؤسسات علمی ‌و کسب اطلاع از نظر و تصمیمات مجامع بین ‌المللی مربوط به علوم انسانی در زندانها و تهیه طرحهای مؤثر بمنظور پیشگری از وقوع جرم، و تهذیب اخلاق زندانیان، و عادت دادن آنان بکار و زندگی شرافتمندانه از وظایف ویژه این دایره میباشد.

ماده 14 ـ دایره روابط عمومی ‌و انتشارات مسئول تنظیم برنامه های بازدید از زندانها است و سعی خواهد کرد با استفاده از وسائل ارتباطات جمعی در آشنائی افکار عمومی ‌با مسائل زندان اقدام نماید و نیز تهیه و ارائه برنامه های تفریحی و هنری برای زندانیان، انتشار مجله و نشریات ماهانه و سالانه متضمن گزارش آماری درباره نتیجه گیری از فعالیتهای انجام شده در پیشرفت امور مربوط به زندان از جمله وظائف این دایره میباشد.

ماده 15ـ دایره بایگانی مسئول تنظیم و نگهداری پرونده‌ها و سوابق کیفری زندانیان بر اساس شماره ترتیب عکس آنها خواهد بود . تهیه سجل کیفری و اعلام پیشینه مجرمین به مراجع تقاضا کننده از وظایف این دایره میباشد.

ماده 16ـ در دایره امور زندانهای شهرستانها امور مربوط به زندانهای شهرستانها متمرکز شده و کارها برحسب نوع موضوع بدوایر ذیربط فرستاده میشود هر دایره مکلف است برحسب سابقه اقدامات لازم را معمول و پاسخ مقتضی تهیه و به دایره امور زندانهای شهرستانها ارسال دارد. این دایره پس از بررسی پاسخهای واصله نسبت به صدور آنها به مراجع مربوطه اقدام مینماید.

بخش سوم ـ قسمت فنی و دوایر تابعه

ماده 17ـ در رأس قسمت فنی معاون فنی قرار دارد، وظائف ویژه او عبارتست از نظارت و مراقبت در امور مربوط به مهندسی ساختمان و تأسیسات زندانها، تهیه وسائل و لوازم مربوط به آموزش علمی‌ و حرفه ای و تربیت بدنی و تفریحی زندانیان، امور بهداری، تشخیص هویت زندانیان، تهیه و پیشنهاد طرحهای لازم برای تکمیل و بهبود امور مذکور و پیگیری اجرای طرحهای تنظیمی.

ماده 18ـ دایره خدمات مکلف است در تهیه نقشه‌ها و طرحهای جدید ساختمانی و تعمیرات ابنیه تدارک وسائل نقلیه و مهمات و تجهیزات و همچنین در حسن اداره فروشگاههای تعاونی زندانها اقدامات لازم بعمل آورد.

ماده 19ـ دایره آموزش و پرورش مسئول تهیه وسائل و تنظیم برنامه های آموزشی علمی ‌و حرفه ای زندانیان و همچنین تنظیم و اجرای برنامه دوره های آموزش مقدماتی و حین خدمت کارکنان زندانها میباشد.

ماده 20ـ دایره بهداری مکلف است کلیه احتیاجات درمانی و بهداشتی زندانیان خصوصاً وسائل معالجه مسلولان، معتادان، بیماران آمیزشی و روانی را با جلب همکاریها وکمکهای مالی و فنی سازمانهای ذیربط در زندانها فراهم سازد.

ماده 21ـ دایره کارخانجات و حسابداری صنعتی زندانها موظف است زیر نظر بنگاه تعاون و صنایع زندانیان و با استفاده از جمیع وسائل و امکانات و اعتبارات بنگاه و سایر سازمانها اعم از دولتی و بخش خصوصی نسبت باداره و گسترش کارگاههای آموزشی و تولیدی صنعتی و کشاورزی و تهیه کار برای محکومان و بازاریابی برای فروش محصولات تولیدی کارخانه‌های زندان اهتمام و اقدام لازم بعمل آورد.

ماده 22ـ دایره تشخیص هویت موظف است از کلیه زندانیان اعم از محکوم یا بازداشتی هنگام ورود به زندان انگشت نگاری نموده و پس از بررسی و تشخیص هویت آنها از هر کدام با شماره دائم و ثابت عکس برداری فوری بعمل آورده و آنان را با مدارک بازداشت متضمن تعیین پیشینه و شماره عکس بزندان مربوطه معرفی نماید.

بخش چهارم ـ قسمت قضائی و دوایر تابعه

ماده 23 ـ در رأس قسمت قضائی معاون قضائی قرار دارد وظائف ویژه او عبارتست از نظارت و مراقبت در: حسن اجرای مقررات و نظامات مربوط به ورود زندانی، تقویم و ثبت احکام، رسیدگی به پرونده‌های زندانیان و آزادی بموقع آنان، رسیدگی و نظارت بر حسن اجرای مقررات مربوط به تعدد و احتساب محکومیت، امور مربوط به آزادی مشروط و عفو و بخشودگی، تهیه مقدمات و اجرای تشریفات قضائی و اداری در مورد پذیرش و تشخیص زندانیان و انتقال آنان از یک زندان بزندان دیگر و اعزام بمراجع قانونی، رسیدگی بشکایات و رفع مشکلات زندانیان. معاون قضائی در کلیه این امور در صورت لزوم با دادیار ناظر زندان مشورت مینماید.

ماده 24ـ دایره بازرسی موظف است بوسیله بازرسان در کلیه امور اداری، انتظامی، قضائی و فنی زندانها نظارت مستقیم و مستمر داشته باشد و چنانچه تخلفی از هر یک از مأموران و یا سوء جریان در امور زندانها کشف شود مراتب را فوراً به رئیس سازمان قضائی گزارش نموده و طبق مقررات نسبت به تعقیب موضوع و تنظیم و ارسال پرونده به مراجع صالحه اقدام کند.

ماده 25ـ دایره رسیدگی به امور زندانیان مسئول وارسی نامه های زندانیان و ارسال آنها به مقامات مربوطه و مکاتبه درباره بیماری، نقل و انتقال، اعزام، عفو و بخشودگی زندانیان مرکز و شهرستانها میباشد.

ماده 26ـ دایره تقویم و اجرای احکام مکلف است نامه‌های مربوط به بازداشت زندانیان و محکومیت آنها را در دفاتر کل و اسمی ‌و تقویم و دفتر مخصوص پیشینه داران به ثبت رسانیده و برای آنها کارت تقویم با تعیین روز آزادی هر کدام تهیه و صادر نماید. نامه‌های مربوط به آزادی بایستی در دفتر مخصوص آزادی زندانیان ثبت شده و همانروز بزندان مربوطه ابلاغ شود. این دایره موظف است در مورد تقویم احکام براساس مقررات مربوط بتعدد محکومیتها، طبق دستور دادسراهای مربوطه اقدام کند و یکهفته قبل از روز آزادی زندانی برگ مخصوص آزادی زندانی را بر طبق سوابق موجود تهیه و به زندان مربوطه ابلاغ نماید. هرگاه در این مدت حکم یا نامه لازم ‌الاجرای دیگری راجع به زندانی برسد بایستی در اسرع وقت بزندان مربوطه اطلاع داده شود و قبل از آزادی زندانی درباره او بموقع اجراء گذارده شود. تهیه و نگاهداری دفاتر آزادی و ثبت احکام تعلیقی و ثبت نام محکومان به جزای نقدی، و مشمولان عفو، بطور کلی نظارت در صحت و حسن اجرای احکام و آزادی بموقع زندانیان از وظایف دایره تقویم و اجرای احکام میباشد.

بخش پنجم ـ بازرسان ویژه کارشناسان علمی ‌و فنی و تربیتی

ماده 27ـ بازرسان ویژه تحت نظر رئیس اداره زندانها مسئول بررسی و نظارت بر اجرای دقیق مقررات و آئین ‌نامه‌ها و قوانین مربوطه خواهند بود و تعالیم صادره از طرف رئیس اداره زندانها یا معاونان او را انجام میدهند.

ماده 28ـ در هر موردیکه اظهارنظر در امری محتاج بداشتن اطلاعات فنی، علمی، تربیتی، حرفه ای و بهداشتی است اداره زندان یا شورای طبقه بندی میتواند از وجود مشاوران متخصص استفاده نماید.

فصل دوم ـ انواع زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته به زندانها

ماده 29ـ انواع زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته بزندانها که برحسب ضرورت در نقاط مختلف کشور تأسیس میگردد بشرح زیر است:
1 ـ بازداشتگاه.
2 ـ مرکز پذیرش و تشخیص
3 ـ زندان بسته با حفاظت کامل
4 ـ زندان نیمه باز با حفاظت متوسط
5 ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته بزندانها.
6 ـ دارالتأدیب.

بخش اول ـ بازداشتگاه

ماده 30ـ بازداشتگاه محل نگهداری کسانی است که تحت تعقیب بوده و طبق دستور یا قرار مقامات قضائی تا اتخاذ تصمیم نهائی در آنجا بازداشت میباشند.

ماده 31ـ در بازداشتگاه متهم شبها در اطاق انفرادی نگهداری میشود و روزها بطور گروهی با سایر متهمان از برنامه های آموزشی و حرفه ای و تفریحی و ورزشی استفاده مینماید مگر اینکه به لحاظ عدم شایستگی اخلاقی و نوع و اهمیت جرم ارتکابی اجتماع او با سایر متهمان مصلحت نباشد که در این صورت پس از تصویب شورای طبقه بندی روزها هم بطور انفرادی نگهداری میشود.

بخش دوم ـ مرکز پذیرش و تشخیص

ماده 32ـ مرکز پذیرش و تشخیص به منزله یک واحد زندان محلی است برای شناخت شخصیت محکومان که در تهران و مراکز استانها تشکیل میشود. این مرکز در تهران زیر نظر رئیس اداره زندانها و در مراکز استانها زیر نظر رئیس زندان آن استان انجام وظیفه مینماید.

تبصره ـ در صورت لزوم مرکز پذیرش و تشخیص دارای دو قسمت جداگانه میباشد که یک قسمت آن به مردان و قسمت دیگر بزنان اختصاص خواهد یافت.

ماده 33ـ محکومان حداکثر دو ماه در مرکز پذیرش و تشخیص بوسیله متخصصین علمی، تربیتی و حرفه ای تحت آزمایشهای پزشکی، روانپزشکی، روانشناسی، و جامعه شناسی قرار گرفته و استعداد و میزان معلومات و اطلاعات علمی‌ و حرفه ای آنان از جهت شناخت شخصیت بررسی و تعیین میگردد، مددکار اجتماعی در خصوص سوابق زندگی محکوم تحقیقات لازم بعمل آورده و گزارش کاملی از گذشته محکوم از بدو طفولیت تا زمان تنظیم گزارش در محیط‌های مختلف خانوادگی، تحصیلی، حرفه ای محلی و غیره با اظهارنظر خود تهیه مینماید. در انقضای مدت اقامت محکوم در مرکز پذیرش و تشخیص کلیه گزارشهای متخصصین در پرونده شخصیت محکوم متمرکز میشود تا در شورای طبقه بندی طرح شود.

ماده 34ـ مرکز پذیرش و تشخیص دارای شورائی است بنام شورای طبقه بندی که براساس نظریه های متخصصین مذکور در ماده 33 نسبت به تفکیک و طبقه بندی زندانیان، تعیین و تغییر نوع زندان و انتقال زندانی، اتخاذ تصمیم مینماید.

ماده 35 ـ شورای طبقه بندی هفته ای یکبار بریاست دادیار ناظر زندان و با شرکت رئیس مرکز پذیرش و تشخیص و معاون انتظامی‌ او، و نیز کارشناسان مذکور در ماده 33 تشکیل میشود. در مورد محکومان دادگاههای نظامی‌ حضور نماینده دادستان ارتش در جلسه شورای طبقه بندی ضروری است.

ماده 36ـ رئیس هر بازداشتگاه از تاریخ وصول حکم محکومیت قطعی زندانی، موظف است گزارشی متضمن نظریه پزشک، مددکار اجتماعی زندان، و رونوشت حکم قطعی دادگاه با اظهار نظر خود نسبت به رفتار محکوم در مدت بازداشتگاه بمرکز پذیرش و تشخیص که بازداشتگاه در حوزه آن قرار دارد ارسال نماید تا در شورای طبقه بندی نسبت بآن اتخاذ تصمیم نمایند.

تبصره ـ در مورد محکومان به حبس‌های جنحه ای درصورت وجود تقاضای محکوم یا نظر دادگاه مبنی بر اشتغال بکار در زندان باید مراتب در گزارش رئیس بازداشتگاه صریحاً منعکس شود.

ماده 37ـ شورای طبقه بندی پس از وصول گزارش رئیس بازداشتگاه نسبت باعزام محکوم بمرکز پذیرش و تشخیص دستور لازم صادر مینماید.

ماده 38ـ محکومان حسب سابقه، سن، جنسیت، نوع جرم، مدت مجازات، وضع جسمانی و روانی و چگونگی شخصیت به تشخیص شورای طبقه بندی، بزندانها یا مؤسسات صنعتی و کشاورزی اعزام میگردند.

تبصره :زنان بطور کلی و جوانان بین 18 تا 25 سال در زندانهای جداگانه نگهداری میشوند و شورای طبقه بندی بکیفیت مذکور در مواد 33 و 35 و 40 درباره آنان تصمیمات لازم اتخاذ خواهد نمود.

ماده 39 ـ در مورد محکومان به مجازاتهای کوتاه مدت (یک سال کمتر) و مجرمین اتفاقی و آن دسته از محکومان دادگاههای نظامی ‌که اعزام آنان به مرکز پذیرش و تشخیص لازم نباشد و نیز محکومانی که قبلا در مرکز پذیرش و تشخیص سابقه اقامت دارند چنانچه شورای طبقه بندی با توجه به گزارش و مدارک مربوطه، اعزام محکوم را بمرکز پذیرش و تشخیص ضروری نداند در این حالت نوع زندان و نحوه بکار گماردن محکوم را تعیین مینماید.

تبصره 1ـ در مورد آن دسته از محکومانی که از لحاظ اهمیت جرم ارتکابی مراقبت‌های بیشتری ضرورت داشته باشد این مراقبت طبق نظر دادستان مجری حکم، براساس روشهای لازم حفاظتی از طرف مراجع مربوطه بموقع اجراء گذارده میشود.

تبصره 2ـ در مورد آن دسته از محکومانی که به حکم قطعی محکوم شده ولی با قرار قانونی آزاد هستند هنگام معرفی بزندان موقتاً به یکی از زندانهای بسته اعزام و پرونده آنها فوراً از طرف زندان مربوطه به شورای طبقه بندی ارسال و شورا نسبت بآن اتخاذ تصمیم خواهد نمود.

ماده 40ـ در کلیه موارد پیش بینی شده در مواد فوق شورای طبقه بندی پرونده شخصیت زندانی را مورد بررسی قرار داده سپس رئیس شورا پس از تبادل نظر با اعضاء نسبت به اعزام محکوم بیکی از زندانها، و نوع کاریکه بآن گمارده میشود اتخاذ تصمیم مینماید در مورد محکومان دادگاههای نظامی ‌طبق نظر نماینده دادستان ارتش رفتار خواهد شد.

ماده 41ـ درصورت ضرورت و پیش آمد امر فوق ‌العاده که محتاج باتخاذ تصمیم فوری از طرف شورای طبقه بندی باشد بتقاضای رئیس مرکز پذیرش و تشخیص یا دادیار ناظر زندان یا رئیس زندان مربوطه شورای طبقه بندی در وقت فوق العاده تشکیل میگردد.

ماده 42ـ رئیس مرکز پذیرش و تشخیص موظف است خلاصه ای از گزارش متخصصین و تصمیم شورای طبقه بندی تهیه نموده و به زندانی که محکوم به آنجا اعزام میشود ارسال نماید.

بخش سوم ـ زندان بسته با حفاظت کامل

ماده 43ـ زندان بسته با حفاظت کامل عبارت از زندانی است که کاملا محصور بوده و دارای برجهای دیده بانی باشد. در پوشش خارجی زندان بسته باندازه کافی مأموران مسلح مأمور مراقبت و پاسداری میباشند. این نوع زندان برای نگهداری آندسته از محکومینی است که به تشخیص شورای طبقه بندی نگهداری آنان در سایر زندانها و مؤسسات وابسته بآن مصلحت نباشد.

تبصره ـ در این نوع زندان محکوم شبها در اطاق انفرادی نگهداری میشود و روزها بطور انفرادی یا گروهی از برنامه های آموزشی و حرفه ای و تفریحی استفاده مینماید و یا در کارگاههای داخل زندان بکار گمارده میشود.

بخش چهارم ـ زندان نیمه باز با حفاظت متوسط

ماده 44ـ زندان نیمه باز با حد متوسط حفاظت زندانی است که محصور بوده و زندانیان بطور گروهی با تعداد کافی مأمور مراقب بدون اسلحه بکار اعزام میگردند و پس از خاتمه کار مجدداً به آسایشگاه‌های خود عودت داده میشوند.

ماده 45ـ این نوع زندان مخصوص نگهداری افراد زیر است:

1 ـ محکومان جرائم غیرعمدی.

2 ـ کسانیکه به حبس جنحه ای محکوم شده اند.

3 ـ کسانیکه به حبس جنائی محکوم شده اند بشرطی که یک دوم از مجازات خود را در زندانهای بسته طی کرده باشند.

تبصره در مورد محکومیت حبس توأم باجزای نقدی ملاک احتساب جمع مدت محکومیت حبس و مدتی است که محکوم از بابت جزای نقدی باید در زندان بسر برد مگر اینکه جزای نقدی پرداخته شده باشد که در اینصورت فقط مدت محکومیت حبس ملاک عمل خواهد بود.

4 ـ در مورد محکومان به حبس دائم پس از تحمل هفت سال از مجازات در زندان بسته، ممکن است باین نوع زندان منتقل شوند.

تبصره شرط پذیرش محکومان مذکور، در زندان نیمه باز، نداشتن سابقه محکومیت مؤثر دیگر و احراز شایستگی اخلاقی و قابلیت اصلاح و وجود اعتماد بزندانی به تشخیص و تصمیم شورای طبقه بندی است.

بخش پنجم ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته بزندانها

ماده 46ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی وابسته به زندانها با سرمایه گذاری دولت یا بخش خصوصی بوجود آمده و زندانیان برای کار و آموزش در امور صنعتی و کشاورزی به آنجا اعزام میشوند.

ماده 47ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی ممکن است در داخل زندان یا خارج آن ایجاد شده باشد مؤسسات صنعتی و کشاورزی در داخل زندان اصطلاحاً کارگاه نامیده میشود و مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج از زندان نوعی از زندان باز میباشد.

ماده 48ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج از زندان ممکن است بدون پوشش و حفاظت خارجی باشد در این مؤسسات زندانیان بطور آزاد در محوطه آن رفت و آمد نموده و بکار اشتعال دارند.

ماده 49ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج از زندان علاوه بر کارگاههای صنعتی و کشاورزی باید واجد محلهای کافی جهت خوابگاه و سالن غذاخوری، سالن پذیرائی بمنظور ملاقات با خانواده زندانیان و سالن سینما و تلویزیون و سایر وسائل تفریحات سالم باشد.

ماده 50ـ محکومینی که به مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج از زندان اعزام میگردند عبارتند از:
1 ـ محکومان به جرائم غیرعمدی.
2 ـ محکومان به حبس جنحه ای پس از گذراندن یک سوم از مدت مجازات و در صورتیکه میزان محکومیت زائد بر سه سال باشد پس از گذراندن نصف از مدت محکومیت در یکی از زندانهای بسته یا نیمه باز.
3 ـ کلیه محکومان به حبس جنائی پس از گذراندن دو سوم از مدت محکومیت در یکی از زندانهای بسته یا نیمه باز.
4 ـ محکومان به حبس دائم پس از گذراندن 10 سال از مدت محکومیت در یکی از زندانهای بسته یا نیمه باز.

تبصره 1ـ در مورد محکومیت حبس با جزای نقدی در صورتیکه جزای نقدی پرداخته نشده باشد ملاک احتساب جمع مدت محکومیت حبس و حبس بازاء جزای نقدی است.

تبصره 2 ـ شرط پذیرش محکومان مذکور در فوق در مؤسسه صنعتی و کشاورزی خارج از زندان نداشتن سابقه محکومیت مؤثر کیفری دیگر و احراز شایستگی اخلاقی و قابلیت اصلاح و وجود اعتماد به زندانی به تشخیص شورای طبقه بندی است.

ماده 51 ـ آن عده از زندانیانی که واجد شرایط اشتغال بکار در مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج از زندان میباشند در صورتیکه در مؤسسات مذکور برای آنان شغلی متناسب با استعداد و تخصص آنها نباشد میتوانند با استفاده از روش نیمه آزادی در مؤسسات دولتی یا خصوصی بکار گمارده شوند، در اینصورت علاوه بر شرایط مذکور در ماده 50 باید از مابقی مجازات آنان بیش از یکسال باقی نمانده باشد.

ماده 52 ـ رؤساء و معاونین مؤسسات صنعتی و کشاورزی موظف هستند بمحض ورود محکومانی که در این مؤسسات گمارده میشوند آنان را به برنامه خاص مؤسسه و تکالیف خود آشنا نموده و از آنها تعهد اخلاقی اخذ نمایند که مقررات مؤسسه را رعایت نموده و از آن تخلف ننمایند.

ماده 53 ـ محکومانی که از روش نیمه آزادی استفاده مینمایند روزها بدون مراقبت مأمور بمحل کار رفته، و شبها به آسایشگاه نزدیکترین مؤسسه صنعتی و کشاورزی خارج از زندان یا محلهای خاصی که برای این منظور در نظر گرفته شده مراجعت مینمایند.

تبصره 1ـ شرط پذیرش محکومانیکه از روش نیمه آزادی استفاده مینمایند احراز شایستگی از نظر اخلاقی و حرفه ای و وجود اعتماد به زندانی به تشخیص و تصمیم شورای طبقه بندی میباشد.

تبصره 2ـ رئیس زندان یا رئیس هر یک از مؤسسات صنعتی و کشاورزی باید توسط مددکاران اجتماعی یا مأمورین مربوطه بطور غیرمستقیم طرز رفتار و اخلاق و نظم و ترتیب در انجام کار محکومی‌ را که از روش نیمه آزادی استفاده مینماید کنترل نماید.

ماده 54ـ محکومانی که از روش نیمه آزادی استفاده مینمایند نیز باید بنحو مذکور در ماده 52 تعهد اخلاقی بدهند نتایج تخلف از مقررات بهرحال باید صریحاً به محکوم تفهیم شود.

ماده 55ـ محکومانی که از روش نیمه آزادی استفاده مینمایند، در تمامی ساعات اشتغال حق خروج از محل کار را ندارند و پس از خروج از زندان یا مؤسسه مستقیماً به محل کار خود رفته و باید بموقع مراجعه نمایند. ساعات ورود و خروج آنها دقیقاً در محل کار باید ثبت شود، توقف در طول راه بمنظور تماس با اشخاص و یا انجام امور شخصی بهرعلت مطلقاً ممنوع است. مددکار اجتماعی زندان یا مؤسسه مربوطه موظف به کنترل غیر مستقیم محکوم است و تخلفات و حوادث احتمالی باید وسیله مددکار یا کارفرما باطلاع رئیس زندان یا مؤسسه برسد.

ماده 56ـ بنگاه تعاون و صنایع زندانیان باید چگونگی کار و میزان دستمزد زندانی و هزینه‌های صرف غذا و ایاب و ذهاب او را ضمن قرارداد با کارفرما تعیین نماید. در هر صورت دستمزدیکه بزندانی پرداخت میشود از دستمزد کارگر آزاد برای کار مشابه نباید از 50% کمتر باشد.

ماده 57 ـ در هر مورد که محکوم مقررات مربوط به زندانهای نیمه باز یا مؤسسات صنعتی و کشاورزی و یا مقررات مربوط به روش نیمه آزادی را رعایت ننموده و یا بنا به گزارش مسئولین امر شایستگی اخلاقی جهت کار یا اقامت در محلهای مذکور را نداشت و همچنین مرتکب فرار گردید بلافاصله یا پس از دستگیری به زندان بسته اعزام و مراتب جهت اتخاذ تصمیم به شورای طبقه بندی اعلام خواهد شد.

بخش ششم ـ دارالتأدیب

ماده 58ـ دارالتأدیب محلی است جهت نگهداری و اصلاح و تربیت اطفال بزه کار کمتر از 18 سال تمام و از سایر زندانها بکلی جدا میباشد.

ماده 59ـ دارالتأدیب از سه قسمت بشرح زیر تشکیل میشود:
1 ـ بازداشتگاه
2 ـ مرکز پذیرش و تشخیص
3 ـ زندان دارالتأدیب

ماده 60ـ بازداشتگاه اختصاص به اطفالی خواهد داشت که ‌هنوز از طرف مراجع قضائی درباره آنان تصمیم نهائی اتخاذ نگردیده است.

تبصره ـ نحوه نگاهداری اطفال در بازداشتگاه دارالتأدیب همان است که در ماده 31 این آئین ‌نامه مذکور است.

ماده 61ـ وظائف و اختیارات مرکز پذیرش و تشخیص دارالتأدیب همان است که در ماده 33 این آئین ‌نامه مذکور است.

تبصره 1ـ درصورت لزوم در مراکز استان، هر مرکز پذیرش و تشخیص دارالتأدیب دارای دو قسمت جداگانه میباشد که یک قسمت آن به پسران و قسمت دیگر به دختران اختصاص خواهد داشت.

تبصره 2ـ مرکز پذیرش و تشخیص دارالتأدیب وابسته به مرکز پذیرش و تشخیص استان بوده و شورای طبقه بندی هر استان نسبت به اطفال زندانی در دارالتأدیب نیز اتخاذ تصمیم خواهد نمود.

ماده 62ـ زندان دارالتأدیب محل نگهداری اطفالی است که درباره آنها تصمیم نهائی اتخاذ شده است و این بخش از دارالتأدیب دارای مؤسسات آموزش علمی ‌و حرفه ای میباشد.

تبصره 1ـ اطفال روزها بطور دسته جمعی در این مؤسسات به کار آموزش و آموزش علمی ‌پرداخته و شبها در اطاقهای اختصاصی بسر میبرند.

تبصره 2ـ حفاظت پوشش خارجی دارالتأدیب به عهدۂ مأموران انتظامی ‌و اداره امور داخلی آن بعهده مددکاران اجتماعی و مربیان علمی ‌و حرفه ای است که زیر نظر رئیس دارالتأدیب طبق تصمیمات شورای طبقه بندی انجام وظیفه می‌نمایند.

ماده 63ـ رئیس و معاونان دارالتأدیب از بین افسرانی انتخاب میشوند که در خصوص تعلیم و تربیت اطفال بزهکار بصیرت و اطلاعات کافی داشته باشند.

فصل سوم ـ وظائف مسئولین زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی

ماده 64ـ کارکنان زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی باید دارای تحصیلات و تخصص کافی باشند.

ماده 65ـ مسئولان زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی باید قبل از شروع بخدمت یک دورة کارآموزی علمی ‌و عملی مربوط بوظائف خود طی نموده و سپس در رشته تخصصی بکار گمارده شوند.

ماده 66ـ برای بالا بردن سطح اطلاعات و معلومات رؤساء و مدیران زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی در تهران یا مراکز استانها جلسات آموزشی و تبادل نظر بطور سالیانه تشکیل و با ارائه تجربیات گذشته و توجه ببرنامه های آینده درباره پیشرفت کار سازمانهای مربوطه تدابیر لازم و مؤثر اتخاذ میگردد.

ماده 67ـ وظائف رؤسای زندان و مؤسسات صنعتی و کشاورزی عبارت است از:
ـ نظارت در حسن اجرای مقررات آئین‌ نامه
ـ اجرای برنامه‌ها و نظرات شورای طبقه بندی درباره تعیین محل اقامت زندانیان و آموزش علمی‌ و حرفه ای و کار آنان.
ـ محافظت و مراقبت کامل از زندانیان، تهیه وسائل رفاهی برای تأمین بهداشت، تغذیه، تربیت بدنی و تفریحات سالم آنان.
ـ بازرسی مداوم و کسب اطلاعات لازم از وضعیت عمومی ‌و فردی و رسیدگی به شکایات زندانیان، مراقبت در طرز خدمات، اوضاع و احوال شخصی و نحوه رفتار مأموران زندان با آنان.
ـ بررسی و مراقبت در حسن جریان امور انتظامی، اداری، فنی، بهداشتی و تربیتی مأموران زندان و زندانیان.
ـ اهتمام و اقدام در تهیه وسائل و موجبات تهذیب اخلاق و اصلاح و تربیت زندانیان.
ـ همکاری و مساعدت در انجام مراجعات و اجرای برنامه های اصلاحی انجمنهای حمایت زندانیان و بنگاه تعاون و صنایع زندانیان.
ـ مراقبت در اجرای برنامه روزانه دو نوبت سرشماری از زندانیان
ـ گزارش نتایج حاصله از اجرای برنامه‌های اصلاحی به مقامات بالاتر
ـ گزارش اتفاقات و آمار روزانه.
ـ رئیس زندان بمحض اطلاع از وقوع هرگونه حادثه ای در زندان باید شخصاً در محل حاضر شده ضمن اتخاذ تدابیر لازم و عاجل برای برقراری نظم و آرامش اقدام کند و مراتب را در اسرع وقت به مقامات بالاتر گزارش دهد.
ـ در صورتیکه زندانی از زندان فرار نماید باید برای دستگیری او سریعاً اقدام کند و مراتب را ضمن معرفی مسئولان امر فوراً به رئیس اداره زندانها و مقامات قضائی محل گزارش دهد.

ماده 68ـ معاون زندان بر حسب وظیفه و عنوان اختصاصی مندرج در مواد 7 تا 27 به قائم مقامی‌ رئیس زندان در ایفای تکالیف مقرره با مشارالیه‌ همکاری و معاضدت نموده دستور‌های قانونی او را بموقع اجراء میگذارد و در غیاب رئیس زندان معاون ارشد قائم مقام رئیس زندان بوده و مسئولیت امور را بعهده خواهد داشت.

ماده 69ـ رئیس قرارگاه مسئول پیش بینی اقدامات لازم بمنظور حفظ انتظامات زندان و مراقبت در حسن خدمات مأموران انتظامی، افسران نگهبان، پاسهای (جبهه. برجها. محوطه. امکنه) پوشش خارجی و داخلی زندان میباشد و وظائف او عبارت است از:
- اجرای برنامه ورزشی مأموران خدمت روزانه و مراسم نیایش صبحگاه و شامگاه در زندان.
- حضور و غیاب و بازدید لباس و آشنا نمودن مأموران زندان به مقررات زندانها و قرائت بخشنامه‌ها و ابلاغ دستورهای اداری به آنان.
- بازدید اسلحه و تجهیزات زندان و نظارت در طرز نگاهداری و تعمیرات و نظافت آن.
ـ ترتیب اعزام و بدرقه زندانیان به مراجع قضائی. صدور دستورهای لازم و خاطر نشان ساختن مقررات بدرقه به مأموران اعزام.

ماده 70ـ مدیر داخلی زندان مسئول حفظ نظم و آرامش در داخله زندان است بایستی بروحیه و شخصیت مأموران زندان و زندانیان آشنائی و بصیرت کامل داشته باشد تا بتواند نسبت بطرز رفتار و خدمات آنها اظهار نظر لازم بنماید. وظائف مدیر داخلی زندان بشرح زیر میباشد:
ـ مراقبت در جلوگیری از ورود مواد ممنوعه و مخدر. بازرسی مرتب از امکنه زندان و زندانیان.
ـ اجرای برنامه سرشماری و حضور و غیاب زندانیان در دو مرتبه صبح و عصر.
ـ نظارت بر تقسیم غذا، پوشاک، اجرای برنامه استحمام هفتگی و حفظ نظافت زندانیان
ـ رسیدگی به شکایات و تقاضاهای زندانیان، اهتمام در رفع مشکلات و تسلیم شکوائیه‌ها و نامه‌های آنان به مقامات بالاتر.
ـ معرفی زندانیان بیمار به بهداری، کسب اطلاع و خبر از وضعیت داخلی اطاقها و روابط زندانیان با یکدیگر، نظارت در حسن جریان مربوط بامور ملاقات و مکاتبات زندانیان.
ـ اجرای دقیق مقررات آئین‌ نامه داخلی زندان.
ـ مدیر داخلی زندان بایستی ضمن سرکشی مرتب کلیه اماکن و اطاقها و طرز خدمت پاسها را تحت نظر و مراقبت مستمر قرارداده چنانچه اشکال و نقصی در امورجاریه و ساختمان و لوازم استحفاظی و آبریزهای زندان مشاهده نماید سریعاً نسبت برفع نواقص مشهود اقدام و چگونگی امر را به رئیس زندان گزارش کند.

ماده 71ـ رئیس دفتر زندان مکلف است در حسن جریان کلیه امور مربوط بدبیرخانه و بایگانی و تقویم و ابلاغ اجرای احکام نظارت و مراقبت نماید. کارهای جاری و بدون وقفه و تأخیر و بموقع انجام شده پاسخ نامه‌های رسیده در اسرع وقت تهیه و به مقصد ارسال شود. کلیه نامه‌ها و احکام و قرارهای رسیده در دفاتر مربوطه ثبت، پس از ابلاغ بزندانیان و اجرای مفاد آن در پرونده مربوط بهر زندانی درج و بایگانی گردد.
دفاتر داخلی هر زندان عبارتند از:
ـ دفترنامه ها و احکام و قرارها ـ دفتر ثبت اسامی ‌زندانیان ـ دفتر حضور و غیاب زندانیان ـ دفتر تقویم و احتساب محکومیتها با تعیین تاریخ دقیق آزادی زندانیان ـ دفتر ثبت اسامی‌ زندانیان پیشینه دار ـ دفتر ثبت احضاریه‌ها ـ دفتر آزادی زندانیان ـ دفتر ورود و خروج زندانیان ـ دفتر ملاقات.
ـ نظارت کامل در اجرای محکومیتهای نقدی زندانیان در زندانها از وظائف خاصه مسئول اجرای احکام هر زندان میباشد.

ماده 72ـ وظائف افسران نگهبان خارج بشرح زیر میباشد:
ـ اجرای برنامه حضور و غیاب روزانه مأموران خدمت.
ـ بازدید لباس و ابلاغ دستورها و بخشنامه‌های اداری به آنان و اعزام آنها به پاس.
ـ مطالعه وقایع نگهبانی روز قبل بمنظور حصول اطمینان از اینکه موضوعی بدون مجوز اداری و قانونی بی تکلیف و بحال رکود نمانده باشد، تحویل و تحول امور مربوطه و درج نواقص مشهود در دفتر نگهبانی.
ـ پذیرش و تطبیق وضعیت زندانیان تازه وارد با عکس و مدارک رسیده ، تنظیم صورتمجلس حاکی از ذکر اقدام و مشخصات کامل ‌البسه و لوازم و اشیاء و اسناد عادی و قیمتی و هر چیزی که زندانی همراه خود دارد در سه برگ، ثبت مراتب در دفتر نگهبانی و درج شماره صفحه و وقعه دفتر مزبور روی اوراق صورتمجلس تنظیمی ‌و تحویل آن برئیس اموال و انبار زندان، افسر نگهبان باید مراقبت نماید لوازم شخصی زندانی کلا پس از ضد عفونی شدن و تنظیف کامل در کیسه مخصوص لفاف شده و شماره کیسه روی برگ صورتمجلس تنظیمی‌قید، یکبرگ از آن به زندانی برگ دوم بانبار و برگ سوم برای درج در پرونده مربوطه به بایگانی داده شود، پس از انجام این تشریفات و تنظیف شخصی زندانی به قرنطینه در داخله زندان معرفی خواهد شد.
ـ بمحض وصول برگ آزادی بایستی فوراً مراتب را به افسر نگهبان داخله اطلاع دهد و زندانی را احضار نماید و پس از ملاحظه و بررسی پیشینه و عکس او اطمینان کامل حاصل کند که زندانی معرفی شده‌ همان شخص مورد نظر است که بایستی آزاد شود. البسه و لوازم و اشیاء و اسناد عادی و قیمتی و هر چیزیکه زندانی موقع ورود خود بزندان همراه داشته و اشیائی که در طول اقامت خود در زندان بانبار تحویل داده است باید طبق صورتجلسه و مدارکی که در پرونده موجود است و یک نسخه از آن وسیله زندانی ارائه میشود به او مسترد نماید و زندانی را با گزارش کتبی بامضاء رئیس بایگانی و رئیس شعبه تقویم و اجرای احکام برئیس زندان یا قائم مقام او معرفی و پس از کنترل اسناد مربوطه و اخذ نشانیهای لازم بدون وقفه و تأخیر نسبت بآزادی او اقدام کند.
ـ زندانیانی را که از طرف محاکم نظامی ‌و عادی و شعب بازپرسی یا مقامات صلاحیتدار دیگری احضار شده اند قبلا از داخل زندان احضار نموده آنان را تحت نظر و مراقبت لازم قرار داده طبق مقررات مربوط به بدرقه زندانیان با درج مراتب و ساعت اعزام و ذکر مشخصات مأموران بدرقه در دفتر نگهبانی بمراجع احضارکننده اعزام میدارد. در موقع مراجعت نیز بایستی از آنان بارزسی دقیق بعمل آورده پس از بررسی لازم و اطمینان از اینکه مشخصات زندانیان معاودت شده بزندان با سوابق آنان تطبیق مینماید، مراتب را ضمن ذکر ساعت مراجعت در دفتر نگهبانی ثبت و زندانیان مربوطه را با اجرای تشریفات مقرره بافسر نگهبان داخله زندان تحویل و رسید اخذ نماید. مأموران بدرقه مکلفند زندانی را طبق مقررات مربوط به آئین ‌نامه بدرقه زندانیان تحت مراقبت کامل مستقیماً از زندان به مرجع احضار کننده معرفی نموده و پس از خاتمه تحقیقات بدون تأخیر مستقیماً بزندان عودت و تحویل دهند. افسر نگهبان مکلف است صحت مراتب فوق را کاملا بررسی و پس از حصول اطمینان کامل مراتب را در دفتر نگهبانی با ذکر ساعت اعزام و مراجعت قید نماید.
ـ افسر نگهبان خارج وسائط نقلیه زندان و رانندگان خدمت روزانه را تحت نظر و اختیار خود گرفته و درصورت وصول گزارش بایستی در رفع معایب و نواقص فنی و آماده نگاهداشتن وسائط مذکور برای استفاده از آن در مواقع ضروری اقدام کند.
ـ نظارت کامل بر حسن جریان امور انتظامی ‌و گزارش فوری حوادث و اتفاقات یا احتمال بروز وقایع غیرمنتظره به رئیس قرارگاه و رئیس زندان و مقامات مربوطه و اقدامات فوری اولیه برای حفظ نظم و آرامش زندان، نظارت مستمر بر طرز خدمات و کار کلیددارهای زندان و اجرای مقررات درباره ورود اشخاص بزندان و بازرسی دقیق از زندانیان و ملاقات کنندگان وارسی دقیق از وسائط نقلیه و موادیکه برای مصرف آشپزخانه و فروشگاهها بزندان وارد میشود از وظائف خاص افسر نگهبان خارج میباشد.

تبصره ـ مقامات مجاز برای ورود بزندانها عبارتند از: دادستان کل ـ رئیس شهربانی کشور ـ معاون شهربانی کشور ـ دادستانها ـ دادیار ناظر زندانها - قضات دادگاه بخش مستقل ـ رئیس و معاون اداره زندانها ـ رئیس و معاون شهربانی محل و کسانی که از طرف رئیس شهربانی به آنها کتباً اجازه ورود بزندان داده شده است ـ کارکنان و متخصصان زندان (ورود با اسلحه بداخل زندانها ممنوع میباشد).

ماده 73ـ وظائف کمک نگهبان خارج عبارتست از:
ـ معاونت در انجام وظائف محوله بافسر نگهبان. ثبت و ضبط دستورهای کتبی، اداری و قضائی و بخشنامه‌ها، تطبیق مشخصات کامل زندانیان با پیشینه و عکس آنان و اطمینان از صحت اقدام در موقع آزادی زندانیان.
- نظارت کامل در بازرسی زندانیان تازه وارد، ملاقات کنندگان ، وارسی دقیق از وسائط نقلیه و موادیکه برای مصرف آشپزخانه و فروشگاهها بزندان وارد میشوند.
- تهیه صورت زندانیان ورودی و خروجی روزانه و ثبت آن در دفتر مخصوص، عهده دار شدن مسئولیت مستقیم نگهبانی خارج و اجرای نظامات زندان در ساعاتی که افسر نگهبان بصرف غذا یا استراحت شب (از ساعت 24 تا 6 صبح) مبادرت میورزد.
ـ کمک نگهبان موظف است اوقاتی که شخصاً مسئولیت امور نگهبانی خارج را بعهده دارد درصورت حدوث واقعه یا اطلاع از احتمال وقوع اتفاقات در زندان افسر نگهبان را فوری از جریان امر مطلع ساخته و دستورهای صادره از طرف نامبرده را بموقع اجراء گذارد.

ماده 74ـ وظائف افسران بازرسی خارج:
ـ سرکشی و مراقبت مرتب و مستمر از طرز کار و خدمات پاسهای جبهه، برجها و پوشش خارجی زندان در تمام مدت شبانه روز، نظارت در اجرای مقررات مربوط به ورود اشخاص بزندان، بازرسی بدنی از زندانیان تازه وارد، ملاقات کنندگان، وارسی دقیق از وسائط نقلیه و موادیکه برای مصرف آشپزخانه و فروشگاهها بزندان وارد میشود.
ـ اعزام بموقع زندانیانی که از طرف مقامات قضائی و صلاحیتدار احضار شده اند و اجرای کامل مقررات مربوط به بدرقه زندانیان، نظارت در حسن نگهداری، تعمیرات، نظافت، وارسی مرتب اسلحه و تجهیزات زندان، نظافت آشپزخانه، ظروف غذاخوری، لوازم طبخ، و حفظ نظافت و مراقبت کامل از زندانیانیکه در محوطه مشغول کار هستند.

ماده 75ـ افسران نگهبان داخله زندان که ممکن است مسئولیت حفظ نظم و نگهداری زندانیان یک یا چند بند بآنان واگذار شود موظفند همه روزه مستحفظان جمعی را حاضر و غایب نموده و پس از بازدید لباس و قرائت بخشنامه ها و دستورهای اداری برای آنان و سرشماری و تطبیق تعداد زندانیان با آمار آنان از وقایع روز قبل اطلاع حاصل کرده با قید وضعیت موجود و احیاناً نواقص مشهود در واقعه تحویل و تحول، نگهبانی را از نگهبان روز قبل تحویل گرفته و شروع بکار نماید.
وظائف نگهبان داخله عبارت است از:
ـ مطالعه مندرجات وقایع دفتر نگهبانی، تنظیم گزارش و اقدام درباره وقایع مندرجه و بلا اقدام روز قبل، بازرسی بدنی از زندانیانی که وسیله افسرنگهبان خارج بداخله زندان معرفی شده اند و آنانیکه برای بازرسی و محاکمه یا آزادی و یا شرکت در کارگاهها و کلاسهای درس زندان بخارج از بندها فرستاده میشوند بمنظور حصول اطمینان کامل از اینکه اشیاء و مواد ممنوعه بداخل زندان راه نیافته و مراسلات و نوشتجات و اشیاء و اموال دولت بخارج برده نشوند.
ـ اجرای کامل مقررات آئین نامه زندان و نظارت کامل در حسن جریان امور انتظامی‌ در داخله زندان، سرکشی و بازرسی مرتب از اطاقها، بررسی وضع زندانیان و روابط آنها با یکدیگر، اعمال مراقبت مداوم و دقیق در مورد اینکه کسی با اسلحه سرد یا گرم وارد زندان نشود.
ـ احضاریه ها و احکامی ‌را که از طرف مقامات قضائی صادر و بزندان ارسال شده اند برؤیت و امضاء زندانی مربوطه رسانیده و با درج مراتب در دفتر نگهبانی و ذکر ساعت و تاریخ ابلاغ گواهی شده بدفتر زندان اعاده مینماید.
ـ افسر نگهبان موظف است با نظارت کامل و مراقبتهای لازمه از اوضاع و احوال و روحیه زندانیان و طرز خدمات مأموران زندان آشنائی و اطلاع کامل حاصل نموده تخلفات آنان را در هر مورد با اظهارنظر صریح برئیس زندان گزارش نماید و در صورت احتمال یا اطلاع از بروز وقایع مهمه از هر قبیل که باشد در اسرع وقت مراتب را بافسر نگهبان خارج و رئیس یا معاون زندان اطلاع داده در حفظ نظم و آرامش زندان اقدامات سریع و ممکنه معمول دارد.

ماده 76ـ افسران بازرس داخله در ایفای وظائف محوله با افسرنگهبان بخصوص در ساعات استراحت و صرف غذای نامبرده مسئولیت مشترک بعهده داشته در حفظ نظامات داخلی زندان، مراقبت در انجام وظائف نگهبانان، اجرای کامل مقررات آئین ‌نامه زندان، حفظ بهداشت و نظافت زندانیان و امکنه زندان، سرکشی مرتب از اطاقها، مراقبت در کشف و رفع کلیه معایب ساختمانی و فنی ابنیه داخلی، و هر گونه اقدام ضروری و فوری برای پیش گیری خطرات احتمالی و جلوگیری از بوجود آمدن زمینه و وسیله برای خودکشی، ورود صدمه به زندانی یا فرار زندانیان و مسائل مشابه آن شخصاً مسئول میباشند.

ماده 77ـ درجه داران و افراد و ردیف افراد زندان برحسب وظائف و تکلیفی که بعهده دارند مکلفند زیرنظر افسر نگهبان انجام وظیفه نموده و از حیث حسن اخلاق و رفتار شایسته سرمشق نیکوئی برای زندانیان باشند. مأموران زندان بایستی از بر قرار کردن هرگونه ارتباطی با زندانی از قبیل بردن پیغام زندانی یا نامه بخارج از زندان، دریافت وجه و قرض و امانت، مبادله اشیاء و وجوه و امثال آن و دخالت در زندگی خصوصی آنها مطلقاً اجتناب نمایند.

ماده 78ـ وظائف نگهبانان زندان:
ـ صحبت کردن در موقع نگهبانی، خوابیدن و نشستن و خارج شدن از محوطه پاسگاه، غذا خوردن، استعمال دخانیات، انجام حرکاتی که باعث انصراف خاطر آنان از خدمت و مراقبت از زندانیان و تکالیف مقرره آنها شود ممنوع میباشد.
- نگهبانان باید بر طبق آئین‌ نامه داخلی همیشه مجهز و ملبس به لباس رسمی‌ تمیز و نظیف و مرتب بوده مواقعی که در داخله زندانها مأموریت داشته باشند بدون اسلحه انجام وظیفه نمایند.
ـ اسلحه و تجهیزات زندان بایستی در پوشش خارجی زندان در جای امن و مستحکم نگهداری و مراقبت شود هنگامیکه نگهبانان زندانی را طبق دستور رسمی ‌و کتبی مقامات صلاحیتدار قانونی برای محاکمه یا بازپرسی یا انتقال بزندان دیگر از زندان خارج مینمایند باید مسلح باشند و در طول راه حق توقف و مذاکره و حرف زدن با کسی را ندارند و مکلفند زندانی را برابر مقررات مربوطه تحت مراقبت کامل از جای خلوت مستقیماً به مرجع احضار کننده بدرقه نموده پس از انجام کار او را بلافاصله و بهمان نحو مستقیماً بزندان معاودت داده و بافسر نگهبان خارج تحویل نمایند.
ـ نگهبانان بهنگام نگهبانی بدرقه و حفاظت زندانیان از ادای احترامات نظامی ‌معاف خواهند بود.
ـ اگر زندانی مبادرت به فرار نماید، نگهبان موظف است ضمن استمداد از اطرافیان با تمام قوا او را تعقیب نموده و چنانچه از بکار بردن جمع تلاشهای ممکنه موفق بدستگیری او نشود سه مرتبه با صدای رسا و بلند ایست داده هرگاه بازهم توقف ننمود با رعایت اطراف و جوانب و توجه باینکه باعث قتل یا جرح کسی نگردد بوسیله استعمال اسلحه و خالی کردن تیر هوائی و در مقام ناچاری با نشانه گیری ساق پای زندانی از فرار او جلوگیری نماید.
ـ هرگاه نگهبان بدون اجازه رسمی، از بازداشت هر زندانی اطلاعی بخارج از زندان داده یا اطلاعات و پیام‌ها و نوشته‌ها یا اجناس و اشیائی از طرف زندانیان بخارج برساند یا از خارج برای آنان بیاورد به نسبت اهمیت تخلف تحت تعقیب قرار خواهد گرفت.
ـ نگهبان در مواقعیکه خلافی از یکنفر زندانی مشاهده نماید، بدون اینکه حق داشته باشد او را مجازات یا حتی ملامت کند بایستی مراتب را با ذکر جزئیات امر کتباً بافسر نگهبان گزارش دهد. چنانچه در مقام رسیدگی خلاف گزارش او ثابت شود، مواخذه و تنبیه خواهد شد.
ـ افشاء اسرار شخصی و خصوصی زندانیان از طرف نگهبانان و عموم مأموران زندانها مطلقاً ممنوع و مرتکب مستوجب تنبیه انضباطی خواهد بود.

ماده 79ـ رئیس شعبه اموال و انبار که صاحب جمع اموال زندان شناخته میشود مکلف است بر طبق مقررات آئین ‌نامه مربوطه در محافظت و نگهداری اثاثیه و اموال دولتی بعلاوه لوازم و اشیاء و اسناد متعلق بزندانیان مراقبت و اهتمام شایسته بعمل آورده و وظائف مشروح زیر را انجام دهد:
ـ پیش بینی و اقدام بموقع و لازم در تهیه تقاضا‌ها و تدارک اثاثیه و ملزومات و مایحتاج داخلی زندان از قبیل لباس و پوشاک مأمورین و زندانیان، تأمین احتیاجات مربوط بسوخت و روشنائی و استحمام و نظافت و بهداشت زندانیان و امکنه زندان و هرگونه ضروریات دیگر.
جلوگیری از تفریط و تضییع و حیف و میل شدن اموال و اثاثیه دولتی و لوازم شخصی زندانیان و اشیائی که بطور امانت میسپارند.
ـ تهیه و تنظیم دفاتر مربوط به ثبت نامه‌های اداری، وصول و تحویل اموال و ملزومات و اشیاء دولتی، نوشت افزار اداری، ملبوس دولتی زندانیان و مأموران زندان، ثبت اموال و اثاثیه دولتی بر طبق نمونه رسمی ‌و منطبق با مقررات آئین ‌نامه اموال دولتی، ثبت درخواستهای مربوطه به تهیه اشیاء و لوازم مورد احتیاج، ثبت ‌البسه و لوازم شخصی و اسناد عادی و قیمتی زندانیان و هرچیزی که زندانی موقع ورود زندان همراه خود داشته است، دفتر موجودی انبار، دفاتر مورد لزوم دیگر.
ـ قفسه بندی برای تفکیک و نگهداری کیسه‌های محتوی لباس و اشیاء زندانیان به ترتیب شماره ردیف (لباس و لوازم شخصی هر زندانی به محض ورود او بزندان باید وسیله متصدی انبار تنظیف و ضد عفونی شده در کیسه مخصوص با ذکر شماره در برگ صورتمجلس تنظیمی تحویل و تحول که یک نسخه آن با قبض انبار بزندانی تسلیم میشود لفاف شده و در حفظ و حراست آن از گزند موش و بید و آفات دیگر دقت و مراقبت کافی بعمل آید)
ـ تنظیم اسناد و درخواست رسمی‌ برای تهیه و تدارک اجناس مورد لزوم بامضاء و گواهی رئیس زندان و مقامات مالی مربوطه.
ـ مراقبت در نظافت و حفاظت کامل اموال دولتی و امانات زندانیان، دقت و مراقبت کافی در تحویل و تحول صحیح و سالم امانات زندانیان در موقع آزادی یا انتقال آنان و ارسال صورتمجلس تنظیمی‌ بامضاء و گواهی زندانی متضمن اعلام روز آزادی او از طریق دفتر زندان به دادسرای ابلاغ کننده قرار یا حکم.

ماده 80ـ مدیران و نگهبانان و کارکنان پوشش داخلی زندانهای زنان بایستی از بین بانوان کارمند و متخصص زندان انتخاب شوند و ورود مردان بزندان زنان در معیت مدیر داخلی زندان انجام پذیرد.

ماده 81ـ دوایر و شعب خدمات اجتماعی و مددکاران اجتماعی زندان بایستی برای شناسائی شخصیت زندانیان و کشف و حل معضلات و مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی آنان تحقیقات لازم را نموده اطلاعات حاصله را جهت نگهداری در پرونده شخصیت زندانی به رئیس زندان گزارش و زیر نظر مستقیم رئیس زندان با ابراز شفقت و جلب اعتماد مددجویان برای راهنمائی آنها بزندگی عادی و سالم اجتماعی اهتمام و اقدام شایسته و مؤثر بعمل آورند.

ماده 82ـ مربیان اخلاقی و روحانی زندان بایستی با همکاری و تشریک مساعی مددکاران اجتماعی در اوقات و فرصتهای مقتضی با زندانیان تماس گرفته ضمن موعظه اخلاقی و یا مذهبی نسبت بتهذیب اخلاق، و تزکیه نفس، تدارک روانی و تحکیم مبانی ایمان و اعتقاد آنان بخداشناسی، حل عقده‌های روحی، تسکین‌ آلام درونی، ایجاد خوش بینی و امید بزندگی در آنان و سازگار کردن زندانیان با محیط اجتماعی آنان، تلاش و کوشش لازم را بنمایند.

ماده 83ـ مربیان علمی ‌و حرفه ای و تربیتی زندان موظفند در اجرای برنامه های وزارتخانه‌های مربوطه با همکاری مسئولان امر نسبت به آموزش و پرورش و بالا بردن سطح اطلاعات و مهارت علمی‌ و فنی زندانیان در حد احتیاجات زندگی آنان کوشش‌های لازمه را بعمل آورده و وسائل تحصیلات آنان را با استفاده از کمکهای سازمانهای دولتی از هر حیث پیش بینی و فراهم سازند.

ماده 84ـ روانشناسان تربیتی زندان مکلفند با همکاری مددکاران اجتماعی و استفاده از پرونده شناسائی شخصیت زندانیان ضمن اتخاذ روش تحلیل علل ناسازگاری و ناراحتیهای روانی آنان را مورد بررسی و امعان نظر قرار داده پس از گزارش نظرات خود بشورای طبقه بندی نسبت به مداوای آنان ممارست و اقدام لازم بعمل آورند و در صورت تشخیص بیماریهای حاد روانی بیمار را به روانپزشک معرفی نمایند.

ماده 85ـ روانپزشک زندان موظف است با همکاری روانشناس تربیتی زندان نسبت به بستری کردن بیماران روانی و معالجه آنان اقدام نموده در صورتیکه عارضه بیماری آنان منجر بجنون یا اختلال مشاعر تشخیص شود مراتب را در اسرع وقت از طریق رئیس پزشکی قانونی به اطلاع مقامات قضائی رسانیده برای انتقال و معالجه آنان در محل مخصوص تدابیر شایسته و قانونی اتخاذ نماید.

ماده 86ـ تعداد کارمندان و مأموران مراقب و انتظامی ‌و مربیان اخلاقی و متخصصین در زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی به تناسب موقعیت و احتیاجات محل و تعداد محکومین به پیشنهاد رؤسای زندانها و مؤسسات مذکور وسیله اداره کل زندانها تأمین خواهد شد.

ماده 87ـ مؤسسات صنعتی و کشاورزی خارج زندان بر حسب موقعیت محلی و وسعت و مقتضیات دیگر به تشخیص رئیس مؤسسه دارای تعدادی مأمورین گشتی مجهز به بیسیم و وسائل ارتباطی و دوربین بوده و حامل اسلحه نمیباشند.

ماده 88ـ مأمورین گشتی موظف هستند ضمن اجرای دستوراتیکه از طرف رئیس مؤسسه به آنان ابلاغ میشود در روز حداقل سه بار صبح و ظهر و عصر از زندانیان سرشماری و حضور و غیاب بعمل آورند و ضمن گشت زندانیان مشغول به کار را تحت نظر گرفته و از هرگونه تماس آنان با افراد خارج و یا خروجشان از محوطه مؤسسه یا فرار آنان جلوگیری کنند و در صورت بروز هر حادثه یا مشاهده‌ هر تخلف فوراً مراتب را به رئیس مؤسسه گزارش دهند.

ماده 89ـ محکومان در طول اقامت در زندان و یا در مؤسسات صنعتی و کشاورزی و یا در مدت استفاده از روش نیمه آزادی از حیث تحولات حاصله در خصوصیات اخلاقی و تشخیص سلامت بدنی و روحی تحت مراقبت و بررسی متخصصین زندان یا مؤسسه مربوطه قرار دارند.

ماده 90ـ در هر زندان یا مؤسسه صنعتی و کشاورزی ماهی یکبار کمیسیونی با شرکت رئیس و متخصصین زندان یا مؤسسه تشکیل میشود و خلاصه نظریات کمیسیون نسبت بزندانی در پرونده شخصیت هر فرد منعکس میگردد.

ماده 91ـ رؤسای زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی مکلف هستند درصورت درخواست مقامات قضائی فوراً مستخرجه ای از پرونده شخصیت زندانی در مورد وضع رفتار و اخلاق او در طول اقامت در زندان یا مؤسسات صنعتی و کشاورزی و یا مدت استفاده از رژیم نیمه آزادی تهیه و ارسال نمایند.

باب دوم ـ نوع و کیفیت کار زندانیان و چگونگی تقسیم درآمد کار آنان

فصل اول ـ نوع و کیفیت کار زندانیان

ماده 92ـ زندانیان پس از آزمایش‌های لازم، و تشخیص استعداد، و ذوق و تخصص آنان، به تصمیم شورای طبقه بندی با توجه به مقررات این آئین ‌نامه، در کارگاههای داخل زندان و مؤسسات صنعتی و کشاورزی داخل یا خارج زندان، بکار گمارده میشوند.

تبصره 1ـ اشتغال بکار متهمان در بازداشتگاه برای کسب درآمد و تأمین مخارج خانواده منوط به تقاضای آنان و موافقت دادستان و تصویب شورای طبقه بندی است.

تبصره 2ـ در مورد محکومان به حبس جنحه ای اشتغال بکار منوط به تقاضای محکوم و یا نظر دادگاه صادر کننده حکم میباشد.

ماده 93ـ در حوزه قضائی هر شهرستان، بنگاهی بنام بنگاه تعاون و صنایع زندانیان مرکب از فرماندار، دادستان، رئیس شهربانی و رئیس زندان تشکیل میشود و طرز اداره آن طبق اساسنامه مورخ 17/7/1333 مصوب هیئت وزیران میباشد.

تبصره ـ اعضاء بنگاه تعاون و صنایع زندانیان در تهران مرکب خواهد بود از دادستان شهرستان تهران، نماینده نخست وزیری و رؤسای ادارات انتظامی ‌وزارت کشور و شهربانی کشور و رئیس اداره زندانها یا نمایندگان آنان.

ماده 94ـ وظائف بنگاه تعاون و صنایع زندانیان عبارتست از: ایجاد کار برای زندانیان، تقسیم دستمزد زندانیان بر طبق مقررات این آئین‌ نامه، تأمین وسائل رفاه و اعاشه خانواده زندانیان بی بضاعت، داد و ستد مواد اولیه و محصولات تولیدی زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی، اداره کارگاههای واقع در زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی ، اقدام به بهبود وضع آنها، ایجاد مؤسسات آموزشی و تفریحی و ورزشی و حرفه ای در زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی، تنظیم قرارداد با بخش خصوصی بمنظور ایجاد کار و تعیین دستمزد زندانی و بطور کلی تأمین احتیاجات کارگاهها و مؤسسات کشاورزی و فروش محصولات تولیدی.

ماده 95ـ کارهای آموزشی و تولیدی در زندان عبارتند از:
ریسندگی. بافندگی. خیاطی. کفاشی. نجاری. فلزکاری. فرشبافی. زیلوبافی. حصیربافی. ‌الکترومکانیک. چاپ. تهیه وسائل فنی راهنمائی و شماره گذاری وسائط نقلیه. صنایع فنی و ساختمانی. کشاورزی. دامپروری و امثال آن.

ماده 96ـ محکومان باید به حرفه‌هائی که مستلزم دیدن دوره‌های تعلیماتی برای کسب مهارت و تخصص باشد گمارده شوند تا در طول زمان بتوانند با طی مراحل مختلف آموزشی در رشته مخصوص به اخذ گواهینامه نائل آیند.

ماده 97ـ زندانیان میتوانند با موافقت رئیس زندان در ساعات بیکاری و فراغت در آسایشگاه خود بکارهای هنری اشتغال داشته باشند. مواد اولیه و لوازم این نوع کارها بسرمایه بنگاه تعاون و صنایع زندانیان تهیه و در اختیار زندانی گذارده میشود و سرمایه از درآمد حاصله از فروش محصولات اینگونه فعالیتهای هنری وضع و با توافق قبلی زندانی یکربع از بقیه درآمد بسود صندوق بنگاه مذکور و باقیمانده آن بحساب پس انداز ثابت زندانی منظور خواهد شد.

ماده 98ـ بمنظور تأمین مخارج تأسیس کارخانه‌ها و تهیه ماشین آلات مورد نیاز در زندانها برای اشتغال کامل زندانیان بکار و آموزش حرفه ای اعتبار لازم در بودجه عمومی‌ پیشنهاد میگردد و همچنین از کمکهای مندرج در اساسنامه انجمن حمایت زندانیان و اساسنامه بنگاه تعاون و صنایع زندانیان برای این منظور استفاده خواهد شد.

ماده 99ـ در موقع انتقال زندانی به زندان یا مؤسسه دیگر باید در اسرع وقت حساب او با فروشگاه تصفیه و موجودی پس انداز بانکی و ذخیره بانکی زندانی بطور تفکیک به صندوق پس انداز بانک ملی محل اقامت جدید او حواله و موجودی هر حساب جداگانه به دفاتر جدید منتقل و سپرده شود.

ماده 100ـ اگر محکومی ‌برخلاف مقررات این آئین‌ نامه از کارکردن خود داری نماید با نظر شورای انتظامی ‌تنبیه خواهد شد.

فصل دوم ـ چگونگی تقسیم درآمد کار زندانیان

ماده 101ـ پاداش کار روزانه زندانیان بتناسب درجه مهارت و کاردانی هر یک از آنان و نوع و میزان کاریکه انجام میدهند وسیله بنگاه تعاون و صنایع زندانیان تعیین میشود.

ماده 102ـ انجام خدمات عمومی ‌و رفاهی مؤسسات صنعتی و کشاورزی و زندانها اعم از نظافت امکنه و محوطه داخلی و تمیز کردن مواد غذائی بطور نوبت کار بعهده زندانیان خواهد بود ولی آن عده از زندانیان که به تشخیص شورای طبقه بندی بطور مداوم باین نوع کارها گمارده میشوند مستحق دریافت دستمزد خواهند بود.

تبصره ـ استفاده از زندانی در امور نگهبانی و انتظامی‌ زندان ممنوع است.

ماده 103ـ مزد ماهیانه کار زندانی بشرح زیر تقسیم میگردد.
1 ـ 50% بحساب بانکی سرپرست عائله تحت تکفل زندانی واریز می گردد.
2 ـ 25% بحساب پس انداز ثابت بانکی زندانی واریز میشود که در موقع آزادی باو پرداخت گردد.
3 ـ 20% بخود زندانی برای مخارج ضروری پرداخت میشود.
4 ـ 5% برای بیمه حوادث ناشی از کار.

تبصره ـ افزایش دستمزد و پرداخت هرگونه اضافه کار بزندانیان که در کارگاههای زندان کار میکنند با ذکر دلائل و نظریه رئیس کارخانه ها و حسابداری صنعتی زندان و جلب نظر بنگاه تعاون و صنایع زندانیان به پیشنهاد معاون فنی زندان موکول به موافقت شورای طبقه بندی میباشد.

ماده 104ـ در صورتیکه زندانی فاقد عائله تحت تکفل باشد مبلغ 50% دستمزد نیز بحساب پس انداز ثابت زندانی واریز میگردد.

ماده 105ـ بنگاه تعاون و صنایع زندانیان موظف است کلیه زندانیان کارگر را در مقابل حوادث ناشی از کار بر طبق مقررات بیمه نزد یکی از شرکتهای بیمه دولتی بیمه نماید.

ماده 106ـ پرداخت وجه حساب پس انداز ثابت زندانی هنگام آزادی موکول به ارائه تسویه حساب فروشگاه زندانی خواهد بود.

ماده 107ـ کارخانه‌های زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی و بنگاه تعاون و صنایع زندانیان بایستی دارای دفاتر رسمی‌ زیر باشند:
دفتر روزانه، دفتر کل، دفتر درآمد، دفتر اموال، دفتر سفارشات، دفتر صندوق، دفتر دستمزد زندانیان، دفتر انبار، دفتر حساب درآمد و هزینه شخصی زندانیان، بمنظور تعیین و اعلام موجودی هفتگی پس انداز قابل برداشت آنها به فروشگاههای زندان.

ماده 108ـ موقع انتقال زندانی بزندان یا مؤسسه دیگر باید در اسرع وقت حساب او با فروشگاه تسویه و موجودی پس انداز بانکی بصندوق پس انداز بانک ملی محل اقامت جدید او حواله شود.

باب سوم ـ مقررات عمومی‌

فصل اول ـ طرز پذیرش و آشنا نمودن زندانیان تازه وارد به مقررات زندانها

ماده 109ـ پذیرش زندانی از زمانی آغاز میگردد که بازداشتی یا محکوم بموجب برگ رسمی‌ بامضاء و مهر مقام صلاحیتدار صادر کننده قرار یا حکم، متضمن مشخصات کامل متهم یا محکوم شهرت، نام، نام پدر، سن، شماره شناسنامه، شغل، نوع جرم و اتهام یا محکومیت، نوع و میزان مجازات، شماره قرار یا حکم، تاریخ شروع بازداشت وسیله مأمور شناخته شده قبلی که باید کارت شناسائی رسمی ‌ملصق بعکس خود را ارائه دهد به بازداشتگاه یا زندان تحویل میگردد.

ماده 110ـ هیچ فردی نباید زندانی شود مگر به دستور رسمی‌ مقامات صلاحیتدار قانونی.

ماده 111ـ جلب و معرفی محکومان به زندانها از طریق اجرائیات دادسراها یا تحت نظارت دادیاران اجرای احکام وسیله مقامات انتظامی‌انجام میشود. محکومان کمیسیون تشدید مجازات وسیله مأموران آگاهی جلب و با احکام صادره به زندان تحویل میگردند.

ماده 112ـ از هر زندانی به محض معرفی به اداره زندان تحت مراقبت مأمورانیکه او را بزندان آورده اند در قسمت تشخیص هویت انگشت نگاری و عکاسی میشود و پس از تنظیم دو برگ انگشت نگاری حاکی از تعیین پیشینه با ذکر شماره عکس زندانی بانضمام مدرک رسمی ‌بازداشت به دفتر زندان تسلیم میگردد. ذکر شماره عکس در کلیه مکاتبات مربوط به بازداشتیها و محکومان اضافه بر شماره کلاسه دفاتر ثبت کل و ثبت قرارها و محکومیتها اجباری است.

ماده 113 ـ در زندانها باید دفاتر ثبت کل حاوی نکات زیر صفحه بندی و بامضاء و مهر رئیس زندان رسیده و مشخصات زندانی به محض ورود و قبل از تحویل او بداخله زندان بشرح زیر در آن ثبت شود:
ـ ذکر هویت کامل بازداشتی یا محکوم، شهرت، نام، نام پدر، نام مستعار، وضع خانوادگی، جنسیت، مذهب، شغل، سن، میزان سواد، پیشینه کیفری، شماره عکس و علائم مخصوص بدنی، تابعیت.
- نوع جرم (اتهام یا محکومیت)
ـ نوع مجازات یا قرار.
ـ مدت محکومیت.
ـ تاریخ شروع بازداشت، تاریخ آزادی از زندان.
ـ شماره قرار یا حکم یا نامه رسیده.
ـ مرجع صدور قرار یا حکم یا نامه رسیده.
صحت انطباق مشخصات فوق با زندانی معرفی شده باید در ذیل نامه رسیده بامضاء آورنده نامه و خود زندانی تأیید و پس از ثبت مراتب در دفتر ثبت کل صحت آن بامضای زندانی معرفی شده در ستون آخر دفتر مذکور گواهی شود.

ماده 114ـ پس از ثبت مشخصات کامل زندانی در دفتر (ثبت کل و ثبت قرارها و احکام و دفتر اسمی ‌و نماینده) برای هر زندانی به ترتیب شماره دائمی ‌عکس بدل پرونده تشکیل میشود.

ماده 115ـ برای هر زندانی کارت شناسائی ملصق به عکس و همچنین کارت بایگانی به ترتیب حروف‌ الفباء تهیه و در ردیف مربوطه نگهداری میگردد.

ماده 116ـ شماره مکاتبات اداری درباره زندانی باین شرح خواهد بود:
بازداشتیها ـ (شماره عکس، شماره ردیف بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه مورد اتهام، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان).
محکومان (شماره عکس، شماره ردیف بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه مورد اتهام، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان) و بایگانی پرونده‌ها به ترتیب شماره‌های مربوط به عکس دائم زندانیان انجام میشود.

ماده 117ـ کلیه پرونده‌های زندانیان اعم از بازداشتی یا محکوم بایستی ملصق به عکس و حاوی برگ انگشت نگاری و شرح حال و خلاصه پیشنیه شخصی، خانوادگی و اجتماعی و کیفری آنها بامضای مدیر بایگانی زندان باشد.

ماده 118ـ برای هر زندانی باید کارت شناسائی ملصق به عکس شامل مشخصات کامل او بشرح مندرج در ماده 109 تهیه و در هرگونه نقل و انتقالی بعنوان معرف و مبین احوال شخصی زندانی مورد استناد و استفاده لازم قرار گیرد.

ماده 119ـ رئیس زندان یا قائم مقام او مکلف است هر روز اول وقت اداری از زندانیان تازه وارد بازدید نموده و‌ الزام اجرای مقررات و مراعات نظم و انضباط را در محیط زندان و بازداشتگاه به آنها تفهیم و دفترچه راهنمائی مقررات و وظائف زندانیان را بین آنها توزیع نماید.

فصل دوم ـ سر شماری و بازرسی دقیق زندانیان و اماکن زندانها

ماده 120ـ در موقع پذیرش هر زندانی باید بازرسی دقیق از او بعمل آید. انجام بازرسی دقیق درباره زندانیانی که بهر عنوان از زندان خارج شده و مجدداً بازگشت داده میشوند همچنین بازرسی دقیق روزانه بهنگام خارج شدن آنها از آسایشگاه و موقع مراجعت از کار ‌الزامی ‌است.

ماده 121ـ زندانیان باید دائماً تحت نظارت و مراقبت مسئولان انتظامی ‌و نگهبانان زندان بوده و از آنها حداقل روزی دو نوبت صبحها قبل از شروع ورزش و شبها موقع ورود به آسایشگاه سرشماری بعمل آید.

ماده 122ـ محل کار و آسایشگاه و اشیاء زندانی را میتوان هر موقع بصلاحدید رئیس زندان یا قائم مقام او در حضور و یا غیاب زندانی بازرسی نمود. تمرد یا مقاومت در برابر مأموران بازرسی و سرپیچی از اجرای دستور آنان مستوجب تنبیهات انضباطی متمرد خواهد بود.

ماده 123ـ برای حفظ آرامش و امنیت داخله زندان و بازداشتگاه باید حداقل ماهی یکبار کلیه اماکن زندان و بازداشتگاه و لوازم و اشیاء زندانیان وسیله گروهی مرکب از یکنفر افسر، یکنفر درجه دار و یکنفر پاسبان تحت تعلیم و نظارت رئیس زندان یا قائم مقام او بازرسی شده و با تنظیم صورتمجلس بامضای مأموران مربوطه گزارش انجام کار مرتباً در پوشه مخصوص بازرسی زندان یا بازداشتگاه بایگانی شود.

ماده 124ـ در مورد کشف مواد و اشیاء و لوازم ممنوعه بایستی صورتمجلس تنظیمی ‌حاکی از چگونگی بدست آمدن مواد و اشیاء و لوازم مکشوفه بامضای متخلف مربوطه رسیده چنانچه ارتکاب عمل جزائی و قابل تعقیب کیفری باشد پرونده امر به دادسرا ارسال و به تخلف زندانی از نظر انتظامی‌ وسیله شورای انتظامی ‌زندان رسیدگی بعمل آید.

فصل سوم ـ طرز نگهداری و حفاظت اسناد و البسه و لوازم شخصی زندانیان

ماده 125ـ جزئیات و مشخصات کامل اشیاء و لوازم و ملبوس شخصی زندانیان و اسناد آنها از قبیل پول خارجی، چک، اسناد بانکی، دفترچه پس انداز بانکی، دفترچه بیمه، دفترچه انجام خدمت زیر پرچم گواهینامه رانندگی، کارت شناسائی و غیره با تعیین ارزش اسناد بهادار باید بهنگام ورود آنان به زندان یا بازداشتگاه در سه برگ صورتمجلس شده و در دفاتر نگهبانی و مسئول انبار زندان یا بازداشتگاه در حضور زندانی و افسر نگهبانی و مسئول انبار زندان یا بازداشتگاه در سه برگ صورتمجلس شده و در دفاتر نگهبانی و انبار ثبت گردیده. ملبوس زندانی پس از ضد عفونی شدن بانضمام اشیاء و اسناد و لوازم دیگر او در کیسه مخصوص لفاف شده شماره کیسه در برگ صورتمجلس تنظیمی ‌قید یک نسخه از آن به زندانی تحویل نسخه ثانی به انبار و نسخه سوم در پرونده زندانی بایگانی میشود.

ماده 126ـ هر زندانی میتواند در اسرع وقت بوسائل ممکنه بیکی از نزدیکان مورد اعتماد خود اطلاع دهد که در زندان حضور یافته نسبت به تحویل اشیاء و لوازم و ملبوس شخصی او با حضور خود زندانی اقدام نماید. در هر نوبت صورتمجلس تحویل و تحول بایستی در دفاتر نگهبانی و انبار زندان یا بازداشتگاه ثبت شود.

ماده 127ـ هرگاه زندانی کتباً تقاضا نماید که اشیاء و لوازم و ملبوس شخصی خود را وسیله پست سفارشی یا بوسائل مطمئن دیگر برای یکی از بستگان خویش ارسال دارد نسبت به بسته بندی و لاک و مهر آن با تنظیم صورتمجلس بامضای خود زندانی و افسرنگهبان و مسئول انبار حاوی مشخصات و جزئیات و تعداد محتویات بسته اقدام و هزینه بسته بندی و حمل آنرا باید زندانی شخصاً بپردازد.

ماده 128ـ در صورتیکه زندانی نتواند شخص مطمئنی را برای تحویل دادن اسناد و اشیاء و لوازم قیمتی خود معرفی نماید تعیین تکلیف و محل و نحوه سپردن و نگهداری آن در محلی غیر از زندان از قبیل صندوق امانات پستی یا یکی از بانکها و غیره موکول بنظر دادیاران ناظر زندان خواهد بود.

ماده 129ـ هنگام انتقال زندانی از هر زندان به زندان دیگر باید تشریفات تحویل و تحول و بسته بندی لوازم و اسناد و ملبوس و اشیاء دیگر او با تنظیم صورتمجلس و ثبت مراتب در دفاتر نگهبانی و انبار کاملا انجام شده در صورتیکه وزن بسته مربوطه بیش از ده کیلوگرم باشد پرداخت هزینه حمل اضافه بار در صورت استطاعت مالی بعهده خود زندانی خواهد بود.

فصل چهارم ـ برنامه روزانه زندانیان

ماده 130ـ برنامه روزانه زندانها بایستی بدون تبعیض و استثناء درباره کلیه آنها یکسان بموقع اجراء گذارده شود.
برنامه زندانها و بازداشتگاه ها از اردیبهشت تا شهریورماه (روزهای بلند):
روزهای عادی : ساعت 45/4 بیدار باش. استحمام. نظافت شخصی. تمیز و مرتب کردن آسایشگاه. پوشیدن لباس. نماز صبح به جماعت یا فرادی برای مسلمانان با رعایت و تطبیق وقت شرعی.
ساعت 30/6 سرشماری و ورزش. نیایش صبحگاهی بر افراشتن پرچم.
ساعت 30/7 صرف صبحانه.
ساعت 8 تا30/11 کار در کارگاه. شرکت در کلاسهای آموزش علمی ‌و حرفه ای.
ساعت 30/11 تا 30/13 صرف ناهار و استراحت.
ساعت 30/13 نماز ظهر و عصر به جماعت یا فرادی برای مسلمانان.
ساعت 14 تا 17 کار در کارگاه. شرکت در کلاس آموزش علمی‌ و حرفه ای.
ساعت 17 تا 30/17 دعای شامگاه و فرود آوردن پرچم.
ساعت 30/17 تا 30/18 تفریحات سالم، استماع سخنرانیهای اخلاقی و مذهبی، استفاده از کتابخانه و مکاتبه و نماز مغرب و عشاء بجماعت یا فرادی برای مسلمانان با تطبیق و رعایت وقت شرعی.
ساعت 30/18 تا 45/19 صرف شام.
ساعت 45/19 تا 30/20 سرشماری و ورود به آسایشگاه.
ساعت 21 خاموشی و سکوت.

ماده 131ـ برنامه زندانها از اردیبهشت ماه تا آخر شهریور ماه در روزهای تعطیل:
ساعت 5 بیدار باش. نظافت شخصی. تمیز و مرتب کردن آسایشگاه. پوشیدن لباس و نماز صبح به جماعت یا افرادی برای مسلمانان با تطبیق و رعایت وقت شرعی.
ساعت 30/7 تا 9 سرشماری. صرف صبحانه. نیایش صبحگاهی و برافراشتن پرچم.
ساعت 9 تا 30/11 استحمام و انجام امور شخصی.
ساعت 30/11 تا 13 صرف ناهار و استراحت.
ساعت 13 تا 14 نماز ظهر و عصر به جماعت یا فرادی برای مسلمانان و استماع وعظ و خطابه.
ساعت 14 تا 17 ملاقات با بستگان در حدود نصاب مقرره.
ساعت 17 تا 30/17 دعای شامگاه و فرود آوردن پرچم.
ساعت 30/17 تا 30/18 تفریحات سالم. استماع سخنرانیهای اخلاقی و مذهبی. ادای نماز مغرب و عشاء به جماعت یا فرادی برای مسلمانان با تطبیق و رعایت وقت شرعی.
ساعت 30/18 تا 45/19 صرف شام.
ساعت 45/19 تا 30/20 سرشماری و ورود به آسایشگاه.
ساعت 21 خاموشی و سکوت.
برنامه زندانها و بازداشتگاه ها از اول مهر ماه تا آخر فروردین ماه (روزهای نسبتاً کوتاه):
روزهای عادی بیدارباش ساعت 15/6 و روزهای تعطیل ساعت 30/6 فاصله بیدار باش تا ساعت 8 انجام امور مذکور در برنامه روزهای بلند از بیداری تا ساعت 8 از ساعت 8 تا ساعت 22 اجرای برنامه مزبور. پایان برنامه مزبور و خاموشی ساعت 22

ماده 132ـ زندانیان مکلف به رعایت و اجرای مواد 130 و 131 این آئین ‌نامه‌هستند مگر بیمارانیکه در مراکز بهداشتی زندان بستری میشوند در اینصورت با صدور گواهی معذوریت از طرف رئیس بهداری زندان برای مدتیکه در گواهینامه تصریح میگردد از اجرای برنامه روزانه معاف خواهند بود. ادای نماز به جماعت یا فرادی فقط برای مسلمانان و اختیاری است.

ماده 133ـ زندانی در ساعت کار و آموزش ملزم به حضور مرتب در کارگاهها و کلاسهای درس خواهد بود و حق خروج از آنجا را ندارد مگر با اجازه رئیس زندان، در کلاسهای درس و کارگاهها سیگار کشیدن ممنوع میباشد.

ماده 134ـ بعنوان انگیزه تشویقی در موقع امتحانات زندانی میتواند با کسب اجازه کتبی از مسئول زندان تا ساعت 24 با رعایت سکوت کامل و مشروط بعدم مزاحمت زندانیان دیگر از روشنائی استفاده نماید.

ماده 135ـ پس از خاموشی (ساعت 21 در برنامه روزهای بلند و ساعت 22 در برنامه روزهای نسبتاً کوتاه) باید سکوت کامل در محوطه زندان حکمفرما باشد. در موقع کار و تحصیل و گردش و ورزش و تفریحات سالم و انجام وظائف جاریه رعایت نزاکت و ادب و احترام و متانت در گفتار و رفتار و کردار در همه جا و در تمام ساعات شبانه روز برای همه‌ الزامی ‌است.

ماده 136ـ فریاد زدن و آواز خواندن به صدای بلند جر و بحث گفتگوهای سیاسی مشاجره و ارتکاب هر عمل فردی یا دسته جمعی که نظم و آرامش داخلی زندان را مختل سازد، صبحت و اشاره کردن و تماس گرفتن بهر نحوی از انحاء از پنجره‌های زندان با خارج مطلقاً ممنوع است.

ماده 137 ـ ساعات کار و استراحت زندانیان در مؤسسات صنعتی و کشاورزی داخل یا خارج زندان با توجه به موقعیت محل و نوع و کیفیت کار از طرف رئیس مؤسسه مربوطه تعیین و بموقع اجراء گذارده خواهد شد.

فصل پنجم ـ اشیاء مجاز و ممنوعه زندانیان

ماده 138ـ زندانیان در زندان مجاز هستند فقط از لوازم و اشیاء شخصی زیر استفاده نمایند:
- خمیر دندان و مسواک غیر فلزی
- جای صابون غیرفلزی و صابون و شامپو و ابر حمام
- شانه غیرفلزی
- ریش تراش باطری دار
- دو عدد دستمال
- دو عدد حوله کوچک
- دو جفت جوراب
- لباس زیر بنا به ضرورت بهداشتی
- نوشت افزار (کاغذ. پاکت. مداد. خودکار)
- آلبوم عکس خانوادگی
- حلقه نامزدی

ماده 139ـ باستثنای لوازم نامبرده در ماده 138 نگهداری و استفاده از اشیاء دیگر و وسائل چوبی و فلزی برنده و نوک تیز مانند چاقو. قیچی. تیغ. سوزن. مواد خوراکی. خواربار. لبنیات. تره بار. میوه جات. ترشی. مربا. نفت. بنزین و غیره در آسایشگاه که برخلاف اصول بهداشتی و انتظامی ‌زندانها است بکلی ممنوع میباشد.

ماده 140ـ نگهداری اسناد و مجلات و کتب و روزنامه در آسایشگاه ممنوع است. زندانی فقط میتواند یک جلد کتاب و مجله و یک شماره روزنامه برای مطالعه در آسایشگاه خود نگهداری نماید.

ماده 141ـ زندانی حق آوردن لوازم و ابزار کار از کارگاهها و آموزشگاهها را بداخل زندان یا بازداشتگاه ندارد.

فصل ششم ـ روابط زندانی با مأموران زندان

ماده 142ـ هر زندانی میتواند شفاهاً یا کتباً تقاضای ملاقات با رئیس زندان را بنماید.

ماده 143ـ اعتراض، اعتصاب، شکایت و تقاضای ملاقاتهای دستجمعی زندانیان بکلی ممنوع است.

ماده 144ـ هر زندانی بمحض اطلاع از وقوع حوادث و پیش آمدهای احتمالی سوء و اختلافات و کدورتهائی که احیاناً بین افراد زندانی بوجود میآید و اعمالی که بنحوی از انحاء بر خلاف مقررات آئین ‌نامه و نظامات داخلی زندانها در شرف تکوین است بایستی مراتب را سریعاً به افسر نگهبان یا بهر یک از مقامات مسئول زندان گزارش دهد.

فصل هفتم ـ تشویق و تنبیه زندانیان

ماده 145ـ تندخوئی. دشنام. ادای‌ الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی زندانیان و اجرای تنبیهات خشن و مشقت بار و موهن و بکار بردن ادوات آهنی از قبیل کند و زنجیر و امثال آن که مغایر با حقوق بشر است در زندانها بکلی ممنوع است. استفاده از دستبند فقط در موارد زیر مجاز خواهد بود:
- برای جلوگیری از فرار زندانی (هنگام بازپرسی یا محاکمه برداشته میشود).
- بدستور رئیس زندان مشروط براینکه این محدودیت برای جلوگیری از ایذاء و آزار باشخاص یا صدمه به خود زندانی یا حیف و میل ساختن اموالی که در دسترس او است ضرورت داشته باشد.

ماده 146ـ هرگاه زندانی در مدت اقامت در زندان مستمراً از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد و در کارگاهها و آموزشگاههای زندان یا خارج زندان امتیازات تحصیلی و حرفه ای بدست آورد رئیس زندان میتواند بطریق زیر او را مورد تشویق قرار دهد و مراتب را در پرونده شخصیت زندانی منعکس نماید:
- اجازه مکاتبه بیش از آنچه در آئین‌ نامه تعیین شده است.
- اجازه شرکت در اجتماعات تفریحی زندان (سینما، مشاهده تلویزیون، نمایشات هنری، ورزشهای دستجمعی).
- اجازه دریافت کتب و لوازم تحصیلی مجاز اضافی از خارج.
- اجازه ملاقات خصوصی با نظر رئیس زندان.
- گماردن به کار بهتر در گارگاهها.

ماده 147ـ هر زندانی که برخلاف مقررات این آئین ‌نامه و نظامات داخل زندانها اقدام نماید بدستور رئیس زندان در شورای انتظامی ‌زندان به تخلفات او رسیدگی پس از ثبوت تقصیر مطابق ماده 151 تنبیه خواهد شد.

ماده 148 ـ اتخاذ تدابیر و تصمیمات انضباطی و تنبیهات درباره زندانیان بعهده شورای انتظامی‌ زندان یا مؤسسه صنعتی و کشاورزی است.

ماده 149 ـ شورای انتظامی‌ تشکیل میشود از رئیس یا قائم مقام زندان یا مؤسسه صنعتی و کشاورزی ـ دادیار ناظر زندان ـ مددکار اجتماعی ـ پزشک و روانشناس زندان.

ماده 150ـ تا هنگام تشکیل جلسه شورای انتظامی ‌رئیس زندان میتواند به منظور حفظ نظم زندان حداکثر تا سه روز زندانی متخلف را در بازداشت انفرادی نگهداری نماید.

ماده 151ـ شورای انتظامی ‌پس از رسیدگی و ثبوت تقصیر برحسب اهمیت تخلف به ترتیب زیر نوع و میزان تنبیه زندانی را تعیین خواهد نمود:
1 ـ توبیخ شفاهی.
2ـ حذف مکاتبه خصوصی با بستگان از یک هفته تا دو ماه.
3ـ حذف ملاقات با بستگان از یکهفته تا دو ماه.
4ـ محرومیت از غذای گرم حداکثر تا یکهفته در صورت تجویز پزشک.
5ـ محرومیت از وسائل تفریحی تا یکماه و حذف مزایای اعطاء شده به زندانی.
6ـ زندان انفرادی از یک روز ‌الی یکماه به تجویز پزشک و یا تغییر نوع زندان.

تبصره 1ـ اعمال تنبیه اخیر موکول به پیشنهاد شورای انتظامی ‌و تأیید شورای طبقه بندی است.

تبصره 2ـ پزشک زندان باید هر روز از زندانیانی که به زندان انفرادی اعزام شده اند بازدید و معاینه بعمل آورده و در حفظ سلامتی و تأمین بهداشت آنها مراقبت و تدابیر لازم بعمل آورد.

ماده 152ـ شورای انتظامی‌ زندان پس از صدور رأی میتواند تنبیهات مقرره را کلا یا جزاً بمدت ششماه تعلیق نماید هرگاه در این مدت زندانی مرتکب تخلف یا جرم دیگری نگردد تنبیهات مذکور کان لم یکن فرض و از پرونده شخصیت مجرم حذف میگردد در غیر اینصورت یکی بعد از دیگری درباره او بموقع اجراء گذارده خواهد شد.

ماده 153ـ رأی شورای انتظامی ‌زندان درباره تنبیه زندانیان بدستور رئیس زندان اجراء و صورتمجلس تنظیمی ‌حاکی از تعیین نوع تنبیه و اجرای آن در پرونده آنها درج و بایگانی میگردد هرگاه زندانی متخلف از تاریخ آخرین تخلف خود بمدت یکسال مرتکب تخلف یا جرم دیگری نشده و از خود مستمراً حسن اخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مقرره منتفی و در غیر اینصورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول روحیه زندانی بعنوان منفی بودن امتیاز درباره اش منظور و محسوب خواهد شد.

فصل هشتم ـ امور داخلی و عمومی ‌زندانیان

بخش اول - پوشاک

ماده 154ـ هر زندانی محکوم مکلف است بمحض ورود به زندان استحمام نموده لباس زندان بپوشد و در تمام مدت اقامت خود در زندان باید ملبس به لباس مخصوص زندانیان باشد.

ماده 155ـ رنگ و شکل لباس زندانیان بشرح زیر میباشد:
بازداشتیها ـ بلوز و شلوار تابستانی و زمستانی برنگ طوسی سیر ساده.
محکومان ـ بلوز و شلوار تابستانی و زمستانی برنگ آبی سیر ساده.
معتادان - بلوز و شلوار تابستانی و زمستانی برنگ قهوای ساده
زنان ـ پیراهن و شلوار تابستانی و زمستانی در صورت اقتضا روسری برنگ نیلی روشن ساده.
جوانان (از 19 تا 25 سال) بلوز و شلوار تابستابی و زمستانی برنگ طوسی روشن ساده.

ماده 156ـ لباس رسمی‌ زندان که بطور رایگان به زندانی داده میشود عبارتست از:
سالیانه دو دست زیرپوش پیراهن و زیر شلوار دو جفت جوراب یک جفت کفش راحتی و یک جفت کفش کار یک دستمال. یک حوله. درصورت اقتضا دو روسری برای زنان.
دو دست لباس تابستانی. شلوار و بلوز جلو باز یقه بسته و نازک برای مردها - پیراهن و شلوار برای زنها ماهانه یک بسته نوار بهداشتی و یک بسته پنبه برای مصرف بهداشتی (عادت ماهانه) هر زن زندانی.
مصرف بند شلوار و کمربند و کراوات و چادر در زندانها بکلی ممنوع است (استفاده از چادرنماز برای بانوان فقط در موقع خواندن نماز جایز خواهد بود).
بروی تکه های لباس زندانیان باید شماره مخصوص با مرکبی که رنگ آن پس از شستشو زائل نگردد نوشته شود که در کارگاههای لباسشوئی زندانها تفکیک و تحویل لباسها از روی این شماره بصاحبان آن امکان پذیر باشد.

ماده 157ـ زندانیان با اجازه رئیس زندان میتوانند برحسب ضرورت بهداشتی مشروط بر اینکه در وضع و شکل لباس مخصوص زندان تغییری حاصل نشود از‌ البسه زیر شخصی یا لباسهای اضافی و کرست طبی استفاده نمایند.

بخش دوم ـ مقررات آسایشگاه

ماده 158ـ چنانچه مکان خواب در زندان انفرادی باشد درصورت امکان بهر زندانی یک اطاق با وسائل لازم داده میشود. هرگاه زندانیان بطور دستجمعی نگاهداری شوند باید منتهای کوشش و دقت را در انتخاب افراد یک گروه از حیث تناسب سن و جهات دیگر بخصوص در موقع خواب بعمل آورده مخصوصاً در شب سرکشی و نظارت بیشتری درباره آنها اعمال گردد.

ماده 159ـ لوازم آسایشگاه برای هر زندانی عبارتست از:
تختخواب آهنی. تشک. بالش. دو تخته پتو. ملافه برای پتو و تشک و بالش (تغییر محل این لوازم در آسایشگاه بدلخواه زندانی ممنوع است).

ماده 160ـ زندانیان مکلف اند در حفظ نظافت کامل و نگهداری لوازم زندان مراقبت کامل بعمل آورند.

ماده 161ـ زندانی بهیچوجه حق روشن کردن آتش و استفاده از چراغهای خوراکپزی و نگهداری نفت و بنزین و سایر مواد محترقه و منفجره را در داخله زندان یا بازداشتگاه ندارد.

ماده 162ـ میخ زدن یا نوشتن روی دیوارهای زندان یا بازداشتگاه. رسم و نقاشی و‌الصاق عکس و هرگونه نوشتجاتی در آسایشگاه ممنوع است نصب عکسهای خانوادگی یا عکسهای مجاز دیگر که بهر صورت استفاده از آنها را باید رئیس زندان اجازه دهد در قسمت مخصوص یا تابلوئی که بهمین منظور در آسایشگاه ممکن است نصب و اختصاص داده شود جایز خواهد بود.

ماده 163ـ دست زدن زندانیان به سیم کشی و تغییر محل لوازم ‌الکتریکی یا تعویض آن بوسیله آنها در زندان و یا بازداشتگاه بکلی ممنوع است.

ماده 164ـ زندانی باید هر روز صبح قبل از خروج از آسایشگاه نسبت به نظافت اطاق و لوازم آن و مرتب کردن رختخواب خود اقدام نماید.

ماده 165ـ آویزان کردن لباس و لوازم شخصی در آسایشگاه ممنوع است و باید در اشکاف مخصوص و دور از انظار نگهداری شود.

بخش سوم ـ تغذیه

ماده 166ـ برنامه غذای زندانیان به تناسب فصول سال و احتیاجات اقلیمی‌ هر محل وسیله اداره زندانها تنظیم و پس از تصویب رئیس شهربانی کشور به زندانها ابلاغ میگردد ادارات حسابداری و کارپردازی شهربانی بر طبق برنامه تنظیمی ‌نسبت به تأمین اعتبار و تهیه و تحویل مواد اولیه و مرغوبی غذای زندانیان اقدام مینماید.

ماده 167ـ غذای روزانه در سه وعده به ترتیب زیر به زندانیان داده میشود: صبحانه. ناهار. شام. اغذیه لازم که دارای مواد غذائی و درجه حرارت کافی باشد بر طبق برنامه های غذائی متناسب با فصول سال و شرایط آب و هوا در هر محل با چای و نان و آب آشامیدنی سالم در اختیار زندانیان گذاره میشود. در تهیه وسائل ضروری برای جلوگیری از فساد مواد اولیه و خواروبار تنظیف ظروف و محوطه آشپزخانه. گندزدائی کردن محل طبخ و صرف غذا باید از طرف مسئولان مربوطه اهتمام کافی و دائم بعمل آید.

ماده 168ـ زندانیان باید غذای خود را در اطاق غذاخوری زندان صرف نمایند.

ماده 169ـ زندانیان بیمار طبق برنامه و نظریه پزشک معالج در مدتی که برای آنها تعیین شده است از غذای مخصوص بهداری استفاده خواهند نمود.

ماده 170ـ صبحانه زندانیان عبارتست از نان و پنیر و چای، ناهار و شام آنها شامل سبزیهای خشک یا تازه. برنج. سیب زمینی. پیاز. حبوبات. شیر. تخم مرغ و میوه فصل میباشد و در هفته حداقل سه بار بزندانی ناهار یا شام با گوشت داده میشود.

ماده 171- لوازم اطاق غذاخوری برای هر زندانی عبارتست از بشقاب کاسه. لیوان پلاستیکی و قاشق.

ماده 172ـ نظافت آشپزخانه، اطاق غذاخوری شستشو و خشک کردن ظروف و لوازم آن بدون تبعیض و استثناء بعهده عموم زندانیان میباشد.

ماده 173ـ نوع غذا برای عموم زندانیان اعم از عادی سیاسی بازداشتی یا محکوم یکسان طبخ و توزیع میشود.

بخش چهارم ـ ترتیب نگهداری وجوه زندانیان

ماده 174ـ برای هر زندانی بمحض ورود بزندان بایستی وسیله بانک دفترچه حساب پس انداز صادر و وجوه نقدی و ارز خارجی زندانی پس از تبدیل به پول کشور بحساب شخصی او سپرده شود. موجودی حساب پس انداز زندانی کمتر از یکصد ریال نخواهد بود و پول قابل برداشت از حساب پس انداز شخصی هر زندانی از اضافه بر مبلغ یکصد ریال مذکور خواهد بود زندانی میتواند پس از آزادی از زندان تمام موجودی دفترچه حساب پس انداز خود را برداشت و استفاده نماید.

ماده 175ـ زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی بهیچوجه حق وصول و ایصال وجوه شخصی یا سهام و مطالبات و بطور کلی مباشرت و دخالت در امور مالی خصوصی زندانیان را ندارند.

ماده 176ـ زندانیان در موقع اقامت در زندان مجاز به نگهداری و داشتن پول نقد بیش از مبلغ پانصد ریال نمیباشند.

بخش پنجم ـ مقررات خرید از فروشگاههای زندان

ماده 177ـ در داخله زندانها به اندازه احتیاج با سرمایه بنگاه تعاون و صنایع زندانیان یا انجمن حمایت زندانیان فروشگاههای لازم تأسیس و رئیس زندان از نظر حفاظت و مسئولیتی که بر عهده دارد بر آنها نظارت خواهد داشت.

ماده 178ـ تعیین مواد مجاز برای فروش در فروشگاههای با رئیس زندان است و تعیین نرخ مواد با انجمن حمایت زندانیان یا بنگاه تعاون و صنایع زندانیان است.

ماده 179ـ فروش لوازم تجملی و خارجی و مشروبات ‌الکلی و مواد محرکه و دارو در فروشگاههای زندان بکلی ممنوع است.

ماده 180ـ زندانی میتواند از فروشگاه زندان مواد مجاز و اشیاء کاغذ و لوازم بهداشتی خریداری کند. مگر اینکه بعلت تنبیه انظباطی یا دستور پزشک از این امتیاز محروم گردد.

ماده 181ـ صورت ریز مواد و لوازم موجود نرخ رسمی ‌و روزانه آن بامضای مسئول امور فروشگاههای زندان باید در تابلوئی که بهمین منظور در مدخل فروشگاه نصب میشود در معرض دید و استفاده زندانیان گذارده شود.

ماده 182ـ اجناس و لوازم فروشگاههای زندان باید از نوع واحد و به قیمت عادله بوده و نباید از نرخ فروش روزانه شرکتهای تعاونی مصرف تجاوز کند.

فصل نهم ـ نظافت و بهداشت زندان

بخش اول ـ نظافت داخلی زندان

ماده 183ـ وضع امکنه زندان عموماً و آسایشگاه زندانیان خصوصاً باید منطبق با اصول بهداشتی باشد.

ماده 184ـ کلیه امکنه زندان باید حداقل هر ماه یکبار ضد عفونی شود. مگر اینکه بعلت ظهور حشرات یا بروز اپیدمی ‌و اشاعه ویروس بیماریهای موسمی‌ و محلی ایجاب نماید زودتر از موعد مقرر نسبت به گندزدائی لوازم مربوطه و سمپاشی اطاقها در محوطه زندان اقدام شود.

ماده 185 ـ در کارگاهها و اماکنی که زندانیان در آن بکار اشتغال دارند باید پنچره‌ها به اندازه کافی وسیع باشد تا نور و هوای آزاد و کافی داخل شود و درصورت لزوم برای کار و مطالعه آنها نور مصنوعی فراهم گردد مجاری فاضل آب باید همیشه باز باشند و در رفع عفونت و آلودگی هوا در محوطه و امکنه زندانها مراقبت و اقدام لازم و دائم بعمل آید.

ماده 186ـ گرمابه و مستراحها و دستشوئی زندان باید همیشه تمیز و نظیف باشند و باندازه کافی دوش سرد و گرم در دسترس زندانیان گذارده شود تا بتوانند در درجه حرارت متناسب با فصول سال حداقل در هفته یکبار استحمام نمایند.

بخش دوم ـ نظافت و بهداشت شخصی زندانیان

ماده 187 (اصلاحی 10/01/1356)- بمنظور تأمین نظافت و بهداشت زندانیان در صورت لزوم به تشخیص رئیس زندان در هر مورد برای اصلاح موی سر و نظافت کامل و ملبس کردن به لباس مخصوص هر محکوم و هر متهم که قرار بازداشت او صادر شده یا بعلت عجز از دادن تأمین بیش از یکهفته از بازداشت او میگذرد اقدام میشود.باستثناء زندانیان سابقه دار که بلافاصله بعد از ورود بزندان اقدامات بهداشتی در مورد آنان ممکن خواهد بود.

بخش سوم ـ وظائف بهداری زندان

ماده 188ـ بهداری زندان مکلف است برای پیشگیری از سرایت بیماریهای واگیر مخصوصاً آمیزشی و سل اقدام و با استفاده از همکاری و کمکهای مالی و فنی انجمنها و ادارات تابعه وزارت بهداری نسبت به تهیه محل و دارو برای درمان کامل بیماران و معتادان به مواد مخدر و یا ‌الکل اهتمام نماید.

ماده 189ـ از زندانی تازه وارد باید معاینه و آزمایشهای پزشکی (ادرار و خون و غیره اگر از نظر پزشکی منعی نباشد) بعمل آمده و ضمن گزارش نتیجه آن بشورای طبقه بندی برای اتخاذ تدابیر درمانی و تنظیم برنامه های لازم ارسال گردد و برگ آزمایش در پرونده زندانی بایگانی شود.

ماده 190ـ هرگاه زندانی تازه وارد نسخه یا داروئی همراه داشته بایستی اخذ و در اختیار پزشک زندان گذارده شود.

ماده 191ـ هر زندانی بمحض احساس کسالت جریان را به افسر نگهبان زندان اطلاع داده و با اخذ معرفی نامه به بهداری زندان مراجعه و دارو و دستورهای لازم را دریافت میدارد.

ماده 192ـ زندانی باید در حضور پزشک یا پزشکیار داروی مورد احتیاج را مصرف نماید. نگهداری دارو در آسایشگاه مطلقاً ممنوع میباشد.

ماده 193ـ پزشک زندان درصورت ضرورت زندانی بیمار را در بیمارستان زندان بستری خواهد کرد.

ماده 194ـ صدور گواهی پزشکی بهر نحوی از انحاء بنا بدرخواست زندانی و یا خانواده او از طرف پزشک زندان بکلی ممنوع و انجام آن از اختیارات خاصه پزشکی قانونی میباشد.

ماده 195ـ معالجه بیماریهای دهان و دندان زندانیان از وظائف بهداری زندان است و نسبت به تهیه دندانهای مصنوعی برای زندانیان بی بضاعت از انجمن حمایت زندانیان تقاضا میشود.

ماده 196ـ عصا و دست و پای مصنوعی و چهارچرخه و وسائل لازم برای مفلوجان و معلولان و عینک مخصوص برای زندانیان بی بضاعت از طریق انجمن حمایت زندانیان تهیه میشود.

ماده 197ـ تمارض زندانیان بهر نحوی از انحاء مستوجب تنبیه انضباطی خواهد بود.

ماده 198ـ معتادان بمواد مخدر باید حداقل مدت پانزده روز در بهداری زندان قرنطینه و معالجه شده بعد از اقدامات درمانی ببازداشتگاه مربوطه اعزام شوند در مورد محکومان معتاد پس از معالجه جهت تعیین نوع زندان مراتب به مرکز پذیرش و تشخیص جهت اتخاذ تصمیم شورای طبقه بندی اعلام خواهد شد.

ماده 199ـ در اجرای بند «و» ماده یک قانون تشکیل وزارت رفاه اجتماعی اداره زندان در مورد معالجه زندانیان معتاد به ‌الکل و مواد مخدر با وزارت رفاه اجتماعی تشریک مساعی خواهد نمود.

ماده 200ـ بیماران روانی و مسلولین باید در بخشهای مربوط به بیماریهای روانی و آسایشگاه مسلولین زندان بستری و مجزا از سایر زندانیان نگهداری و معالجه شوند.

ماده 201ـ در هر زندان باید حداقل یکنفر روانپزشک متخصص بیماریهای روانی. یکنفر پزشک عمومی‌ و یکنفر دندانپزشک و پزشکیار و پرستار کافی با تجهیزات و وسائل کمکهای اولیه فوری و درمانی و در زندان زنان یکنفر پزشک متخصص بیماریهای زنان همیشه آماده بکار باشند.

ماده 202ـ رئیس بهداری زندان موظف است همه روزه اول وقت اداری از کلیه زندانیان بیمار که در بیمارستان زندان بستری هستند عیادت نموده پس از پرسش از وضعیت آنها و حصول اطمینان از حسن مراقبت پزشکان و پرستاران مربوطه نسبت به معالجه و تغذیه صحیح بیماران نظارت کامل و دائم بعمل آورد.

فصل دهم ـ رابطه زندانی با خارج از زندان

ماده 203ـ زندانی تحت نظارت کامل مجاز بداشتن ارتباط با بستگان و دوستان خود میباشد و این ارتباط به وسیله ملاقات و مکاتبه انجام می پذیرد.

بخش اول ـ ملاقات زندانیان

ماده 204ـ محل ملاقات عمومی ‌زندانیان در زندانهای بسته باید مجهز به دیوارهای شیشه ای نشکن و وسائل تلفن و لوازم ضد صوت باشد.

ماده 205ـ زوج یا زوجه. پدر. مادر. فرزندان زندانی درصورت نبودن اشخاص مذکور یا عدم مراجعه آنان سایر بستگان زندانی و همچنین دوستان او حق دارند که لااقل هفته ای یکبار با زندانی ملاقات کنند، اجازه نامه ملاقات از طرف رئیس زندان صادر خواهد شد.

ماده 206ـ زندانیان زندانهای نیمه باز و مؤسسات صنعتی و کشاورزی نیز میتوانند هفته ای یکبار با اشخاص مذکور در ماده فوق ملاقات نمایند. محل ملاقات این گروه از زندانیان در سالن پذیرائی که باین منظور اختصاص داده میشود انجام خواهد شد. در اینصورت حضور یک مأمور مراقب در مدت ملاقات ضروری است.

تبصره - رئیس مؤسسه صنعتی و کشاورزی میتواند به زندانیان اجازه دهد که با زن و فرزندان خود بدون حضور مأمور مراقب بطور خصوصی ملاقات نمایند.

ماده 207ـ علاوه بر رئیس زندان بازپرس یا جانشین بازپرس یا دادیار مأمور رسیدگی به اتهام متهم و دادستان شهرستان و دادستان استان و دادستان نظامی‌ درصورت تشخیص ضرورت امر میتوانند اجازه ملاقات بازندانی صادر نمایند.

ماده 208ـ در صورتیکه ملاقات با متهمی‌ مخالف حسن جریان بازپرسی یا محاکمه باشد بازپرس یا دادستان میتوانند ملاقات با زندانی را ممنوع اعلام و از دادن اجازه ملاقات خودداری نمایند در اینصورت ملاقات با زندانی فقط با اجازه بازپرس مربوطه یا دادیار تحقیق یا دادستان امکان خواهد داشت ولی بمجرد شروع محاکمه وکیل مدافع شخص بازداشت شده حق خواهد داشت که با او ملاقات نماید و هیچیک از مأموران انتظامی‌ اداری قضائی نمیتوانند بهیچوجه از این ملاقات جلوگیری نمایند.

ماده 209ـ ملاقات با محکومان دادگاههای نظامی ‌در صورتیکه دستور خاصی برای منع ملاقات آنها صادر شده باشد ممنوع است.

ماده 210ـ وکلای دادگستری درصورت داشتن وکالت نامه رسمی ‌برای حفظ حقوق موکل زندانی خود هر موقع ضرورت ایجاب کند میتوانند در ساعات اداری بزندان مراجعه و با ارائه وکالت نامه رسمی‌ به افسر نگهبان در اطاق مخصوص و مجزا از اطاق ملاقات عمومی‌ در آنجا با موکلان خود ملاقات نمایند مشروط باینکه زندانی ممنوع ‌الملاقات نباشد که در اینصورت اجازه ملاقات باید از طرف بازپرس یا دادستان صادر شود در صورتیکه اطاق مخصوص برای ملاقات وکلاء مهیا نباشد این ملاقات در اطاق رئیس زندان صورت میگیرد.

تبصره ـ کانون وکلا میتواند در هر زندان بهزینه خود با نظر اداره زندانها اطاقی جدا از محل ملاقات عمومی ‌مجهز به دیوار شیشه ای نشکن و وسائل تلفن و لوازم ضد صوت ساخته که برای ملاقات وکلاء دادگستری با موکلان زندانی آنها اختصاص داده شود.

ماده 211ـ ملاقات بازپرس و دادستان در هر مورد که درخواست شود باید بدون حضور نگهبان انجام شود.

ماده 212ـ ملاقات با متهمان سیاسی در محل مخصوصی با موافقت کتبی اداره اطلاعات شهربانی و بازپرس یا دادستان مربوطه بعمل میآید.

ماده 213ـ مدت ملاقات هر زندانی با اشخاص مجاز حداقل بیست دقیقه در هر بار میباشد.

ماده 214ـ در صورتیکه زندانی فاقد بستگان مذکور در ماده 205 باشد با نظر رئیس زندان بیکی از دوستان صالح زندانی و یا بفرد صالح دیگری که ملاقات او در بهبود وضع روحی زندانی مؤثر باشد اجازه ملاقات داده میشود.

تبصره ـ بعنوان پاداش حسن رفتار و خدمات زندانی رئیس زندان میتواند مدت ملاقات او را در هر نوبت حداکثر یکساعت تمدید کند.

ماده 215ـ برنامه ملاقات عمومی ‌در هر زندان حداکثر سه روز در هفته میباشد ساعات آن به تناسب فصل سال و نیازمندیهای هر محل وسیله رئیس زندان با موافقت رئیس اداره زندانها تعیین و آگهی میشود.

ماده 216ـ از زندانیان بیمار که در بیمارستان بستری ، و قادر بحرکت نیستند با نظر پزشک معالج در بهداری زندان ملاقات بعمل میآید.

ماده 217ـ رد و بدل کردن نامه و پول و اشیاء بهر نحوی از انحاء بین ملاقات کننده و زندانی بکلی ممنوع میباشد مأمور ملاقات موظف به حفظ انتظام و انضباط کامل و اجرای دقیق ملاقات خواهد بود.

ماده 218ـ ملاقات بیگانگان باید با حضور یکنفر مترجم انجام شود.

ماده 219ـ ملاقات نمایندگان سیاسی و کنسولی با اتباع زندانی خود با اطلاع دادستان مربوطه و اجازه قبلی رئیس شهربانی در اطاق رئیس زندان و با حضور یکنفر مترجم انجام میشود.

ماده 220ـ پناهندگان و افرادیکه کشور آنها در ایران نماینده سیاسی ندارند میتوانند با رعایت مقررات ماده 219 با نماینده سیاسی و کنسولی دولتی که سرپرستی آنها را بعهده گرفته است ملاقات نمایند.

ماده 221ـ در تمام مواردیکه شخص خارجی با زندانی ملاقات مینماید باید با حضور یکنفر نگهبان زندان این امر صورت گیرد و صحبت باید بدون نجوی و با صدای بلند باشد و اگر مأمور مسئول ملاقات موضوع مذاکره طرفین ملاقات را برخلاف مقررات و نظامات داخلی زندان تشخیص دهد باید به ملاقات خاتمه دهد و چگونگی امر را به رئیس زندان گزارش دهد.

ماده 222ـ از ملاقات کنندگان عند اللزوم بهنگام ورود به محوطه زندان بازرسی دقیق بعمل میآید.

بخش دوم ـ مکاتبات زندانیان

ماده 223ـ زندانی میتواند حداکثر در هفته دو نامه بعنوان اشخاص و مقامات مشروحه زیر نوشته و بوسیله نامه رسانی زندانیان ارسال دارد.
الف ـ نامه سرگشاده به ‌همسر و فرزندان، پدر و مادر، برادر و خواهر، قیم قانونی و وکیل رسمی‌ خود.
ب ـ نامه سر گشاده بعنوان مقامات زیر:
مقام شامخ سلطنت ـ سازمان بازرسی شاهنشاهی ـ نخست وزیر ـ رؤسای دو مجلس سنا و شورایملی ـ وزیر دادگستری ـ رئیس شهربانی کشور ـ دادستان کل کشور ـ دادستانی انتظامی ‌قضات ـ دادستان ارتش ـ دادستان استان ـ دادستان شهرستان ـ دادستان دیوانکیفر دادیار یا بازپرس مربوطه ـ دادیار ناظر زندان رئیس اداره زندانها.
نویسنده نامه به مراجع رسمی ‌باید در حضور رئیس شعبه نامه رسانی یا افسر نگهبان زندان ذیل نامه را امضاء نموده علاوه بر امضاء انگشت زده صحت امضاء و آثار انگشتان وی وسیله یکی از مأموران مذکور ذیل همان نامه گواهی و به مهر شعبه ممهور گردد.

ماده 224ـ در مواقع ضروری و فوق العاده زندانی میتواند با اجازه رئیس زندان با بستگان خود یا مقامات صلاحیتدار قانونی یا کسانیکه بنحوی از انحاء در تعلیم و تربیت و حل مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی او صالح و مؤثر باشند با رعایت مقررات مربوطه مکاتبه نماید.

ماده 225ـ نامه‌های وارده و صادره باید وسیله رئیس زندان یا رئیس شعبه نامه رسانی زندانیان که بایستی از بین مأموران مجرب و مورد اعتماد زندان انتخاب شود دقیقاً بررسی مطالعه شده چنانچه نامه ای حاوی جملات زننده و مطالب مضره نباشد پس از امضاء و مهر شعبه مذکور بمقصد ارسال شود.

ماده 226ـ هرگاه در نامه‌های وارده یا صادره مطالبی مفسده انگیز یا مخالف با نظامات زندان نوشته شده باشد مراتب به رئیس اداره زندانها گزارش شده بدستور او عین نامه ضبط در صورتیکه موضوع قابل تعقیب جزائی باشد عیناً برای اطلاع دادستان شهرستان محل فرستاه میشود.

ماده 227ـ نامه‌هائی که دارای جنبه‌های سیاسی و خلاف نظم عمومی‌ و اخلاق حسنه و عفت عمومی ‌بوده و باعث هتک حرمت اشخاص شود یا متضمن‌ الفاظ رکیک و مستهجن و فحش و ناسزا و تهدید و یا تهمت و افترا باشد و همچنین عرضحال‌ های ناموجه و مکرری که درباره موضوعاتیکه قبلا مورد رسیدگی قرار گرفته است به منظور ایجاد مزاحمت نوشته شده باشد بدستور رئیس اداره زندانها ضبط میشود و نویسنده نامه با نظر شورای انتظامی‌ تنبیه شده عندالاقضاء تحت تعقیب جزائی قرار خواهد گرفت.

ماده 228ـ متن نامه‌ها باید با خط خوانا و روشن نوشته شده و موضوع آن درباره بیان حقایق مربوط باوضاع و احوال خانوادگی و شخصی و جریان دعوی مربوطه به نویسنده نامه باشد.

ماده 229ـ کلیه نامه‌های صادره باید در دفتر مخصوص ثبت و نام و نام خانوادگی و مشخصات کامل شماره قرار یا دادنامه، شماره زندانی، شماره آسایشگاه، نویسنده نامه و نشانی و عنوان گیرنده با خط خوانا روی پاکت نوشته شود تا در صورت برگشت آن با استفاده از مندرجات دفتر مذکور عینا به نویسنده نامه مسترد گردد.

ماده 230ـ نامه‌هائی که بزبان خارجی نوشته میشود اگر در محل برای ترجمه و وارسی آن وسیله ای موجود نباشد بایستی عیناً به اداره زندانها ارسال گردد تا پس از بررسی‌های لازم چنانچه ارسال آن بمقصد بدون مانع باشد بزندان مربوطه اعاده شود.

ماده 231ـ هر زندانی میتواند از فروشگاه زندان کاغذ و پاکت و کاربن و تمبر خریداری نماید. پس از نگارش و امضاء نامه نشانی و مشخصات گیرنده را روی پاکت نوشته پس از‌ الصاق تمبر پاکت را سرباز به رئیس شعبه نامه رسانی زندانیان تسلیم و رسید دریافت دارد.

ماده 232ـ رئیس شعبه نامه رسانی زندانیان متن نامه را مطالعه و وارسی نموده چنانچه ارسال آن بمقصد بدون مانع باشد ذیل آنرا گواهی نموده و در پاکت تمبر شده را بسته و به باجه پست زندان تسلیم مینماید.

ماده 233ـ نامه‌های رسیده از خارج باید در اسرع وقت وارسی شده و به گیرندگان آن تسلیم شود چنانچه گیرنده نامه قبلا از زندان آزاد شده باشد عین نامه بایستی به نشانی فرستنده آن برگشت داده شود.

ماده 234ـ زندانیان اتباع خارجه میتوانند از طریق وزارت امور خارجه با نمایندگان سیاسی و کنسولی خود مکاتبه نمایند و نامه های آنها بایستی پس از وارسی بمقصد فرستاده شود.

ماده 235ـ هر زندانی که بدون رعایت مقررات فوق مخفیانه مبادرت به مکاتبه و ارسال نامه بخارج از زندان نماید در شورای انتظامی‌ تحت تعقیب قرار خواهد گرفت.

ماده 236ـ زندانی در مواقع فوری و اضطراری میتواند با موافقت رئیس زندان بهزینه شخصی بخانواده خود تلگراف نماید در اینصورت باید متن تلگراف را نوشته و امضاء کرده و به شعبه نامه رسانی تسلیم دارد که پس از وارسی متن آن عیناً به اداره پست و تلگراف فرستاده شود.

ماده 237ـ مکالمه تلفنی زندانیان در داخله زندانها و یا خارج از زندان در مواقع ضروری با موافقت رئیس زندان مجاز میباشد.

ماده 238ـ در صورتیکه زندانی از نحوه اجرای بازداشت یا حبس خود و یا هر امر دیگر از امور بازداشتگاه و زندان شکایت داشته باشد میتواند شکایت خود را با ذکر دلایل ضمن نامه سر بسته مستقیماً برئیس اداره زندانها اعلام نماید اداره زندان مکلف است نامه را به مراجع مربوطه ارسال دارد درباره اینگونه شکوائیه‌ها مقررات ماده 225 مراعات نخواهد شد.

ماده 239ـ زندانی میتواند در مواقع استراحت خود و شبها قبل از اعلام خاموشی نامه نگاری نماید.

ماده 240ـ مکاتبه زندانیان بایستی روی کاغذ و پاکت مخصوص که بوسیله فروشگاه تعاونی زندان تهیه میشود بعمل آید نامه هائی که برخلاف مقررات این آئین ‌نامه تهیه شده باشد ضبط خواهد شد.

ماده 241ـ ساعات توزیع و قبول نامه‌های زندانیان از ساعت 11‌ الی 14 میباشد جز در موارد اضطراری و وصول تلگراف.

بخش سوم ـ طرز دریافت بسته و مواد خوراکی

ماده 242ـ زندانی میتواند کتب تحصیلی و مذهبی و هر کتاب یا نشریه غیر مضر را پس از بررسی و اظهار نظر اداره اطلاعات شهربانی از طرف بستگان خود دریافت و مطالعه کند.

ماده 243ـ هیچ زندانی مجاز نمیباشد در مدت اقامت خود در زندان از خارج لباس دریافت دارد مگر با اجازه رئیس زندان آنهم برحسب ضرورت بهداشتی یا ده روز قبل از موعد آزادی از زندان که در مورد اخیر لباس او باید به انبار تحویل شود تا هنگام خروج از زندان از آن استفاده نماید.

بخش چهارم ـ تحکیم مبانی خانوادگی زندانیان

ماده 244ـ برای تسهیل بازگشت زندانیان به زندگی عادی باید در حفظ روابط و علائق خانوادگی آنان اهتمام شود و عده لازم مددکار اجتماعی در زندانها استخدام میشوند تا دائماً با زندانی و خانواده او در تماس باشند و سعی کنند با جلب اعتماد طرفین در رفع مشکلات و تأمین احتیاجات درمانی و فرهنگی و اقتصادی خانواده و برقراری روابط حسنه و تحکیم رشته مودت و محبت بین آنها مؤثر و مفید واقع شوند.

ماده 245ـ زندانی در موقع ورود به زندان باید یکنفر را بعنوان مشاور خانوادگی خود معرفی نماید که در صورت بروز هرگونه اتفاقی برای او در اسرع وقت وسیله رئیس زندان یا مددکار اجتماعی بمشاور مذکور اطلاع داده شود.

ماده 246ـ تقاضای ازدواج یا طلاق زندانی به اطلاع دادستان محل میرسد. انجام عقد نکاح و طلاق تنظیم هر گونه سند معامله و قرارداد و تعهد که یکطرف آن زندانی باشد بایستی با اجازه دادستان در زندان وسیله سر دفتر اسناد رسمی‌ زندان با شرایط عادلانه تر از سایر دفاتر اسناد رسمی‌ انجام پذیرد.

ماده 247ـ در مواردی از قبیل: مراسم ازدواج فرزندان، فوت بستگان سببی یا نسبی درجه اول یا ابتلاء آنان به بیماری که بعلت آن برای مدت طولانی قادر به حرکت نباشند رئیس زندان با موافقت دادیار ناظر زندان میتواند زندانی را تحت مراقبت مأمورین (عنداللزوم با لباس شخصی) بخارج از زندان اعزام دارد تا پس از ملاقات و پایان مراسم بزندان مراجعت نماید در هر صورت زندانی نمیتواند شب را در خارج از زندان بسر برد.

تبصره ـ مدت ملاقات زندانی با بستگان بیمار خود و یا شرکت در مراسم ازدواج حداکثر دو ساعت است این اجازه بیش از یکبار در ماه داده نمیشود و در این مورد انتقال زندانی به خارج از حوزه شهربانی محل مجاز نیست.

بخش پنجم ـ انتقال و اعزام و بدرقه زندانی

ماده 248ـ رؤسای زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی موظف هستند هر دو ماه یکبار در صورت تقاضای محکوم و یا رأساً به تشخیص خود تغییر نوع زندان محکوم را برحسب پیشرفت در اصلاح وضع اخلاقی محکوم یا تنزل آن به مرکز پذیرش و تشخیص پیشنهاد کنند تا برای اتخاذ تصمیم در شورای طبقه بندی مطرح گردد.

ماده 249ـ انتقال محکوم از زندان یک شهر به زندان شهر دیگر بنا به تقاضای او یا خانواده اش یا اظهانظر رئیس اداره زندانها و موافقت شورای طبقه بندی انجام می‌پذیرد.

ماده 250ـ در هر مورد که نگهداری زندانی در زندان محلی مخالف مصالح آن شهرستان یا استان باشد با موافقت مقامات قضائی مربوطه و تعیین محل انتقال وسیله شورای طبقه بندی بحوزۂ قضائی دیگر منتقل میشود.

ماده 251ـ اعزام و بدرقه‌ هر زندانی به دادگاه یا دادسرا باید وسیله دو نفر مأمور مراقب بنحویکه یکی بدون سلاح و دیگری مجهز به اسلحه کمری (مسلح و بضامن) باشد بترتیب زیر انجام شود:
- در مواقعیکه زندانی با وسائط نقلیه مخصوص زندان (خودرو زندانی بر) به دادگاهها و سایر مراجع اعزام میشود بایستی دو دست او در داخل اتومبیل وسیله دستبند مقید گردد.
- بمحض پیاده شدن از وسیله نقلیه مذکور یا مواقعیکه زندانی بدون وسیله نقلیه بدرقه میشود بایستی دست راست او بوسیله دستبند به دست چپ مأمور بدون سلاح مقید شود و مأمور دیگر که با اسلحه کمری مجهز است در فاصله دو قدمی ‌پشت سر او حرکت کند.
- در مواردیکه زندانی به دادگاه یا بدفتر کار سایر مراجع قضائی وارد میشود مأموران بدرقه و محافظان او نیز وارد آنجا خواهند شد و بدستور مقامات قضائی دستبند زندانی باز میشود و در صورتی که دستور خروج مأموران از اطاق صادر گردد به مسئولیت مقام دستور دهنده پس از امضاء اجازه نامه که نمونه اش منضم باین آئین نامه میباشد، مأموران بدرقه پشت در اتاق مراقب و محافظ زندانی خواهند بود. درصورت تشخیص رئیس زندان ممکن است از زدن دستبند بدست زندانی صرفنظر شود.

ماده 252ـ در مواقع بدرقه زندانیان باید حتی المقدور آنها را از جای خلوت عبور داد و از توهین و سرزنش اشخاص در امان داشت.

ماده 253ـ حتی الامکان باید ترتیبی اتخاذ شود که احتیاجات درمانی و بهداشتی زندانیان بیمار در داخل زندان بوسیله مؤسسات مسئول تأمین شود تا بانتقال زندانی به خارج از زندان نیازی نباشد. معهذا در موارد ضروری خروج زندانی از زندان برای معالجه بایستی با تأیید پزشک قانونی در صورت نبودن پزشک قانونی پزشک زندان و اجازه رئیس زندان و موافقت دادیار ناظر زندان باشد در موارد فوری زندانی بیمار بدستور پزشک زندان و اجازه رئیس زندان به بیمارستان اعزام میشود در اینصورت باید نظریه پزشک قانونی اخذ و بلافاصله گزارش امر جهت موافقت نزد دادیار ناظر زندان ارسال شود.

ماده 254 ـ هرگاه زندانی در زندان فوت کند باید فوری به دادسرای محل و پزشکی قانونی اعلام و پس از تشییع و دفن جنازه وجوه موجود و لوازم شخصی او با نظر دادیار ناظر زندان بر طبق صورتمجلس و رعایت نکات لازمه به ورثه قانونی مشارالیه تحویل و رسید اخذ گردد هرگاه متوفی بدون وارث باشد بایستی در اسرع وقت با نظر دادستان نسبت به تعیین تکلیف ماترک او اقدام شود.

بخش ششم ـ روابط عمومی‌

ماده 255ـ زندانیان میتوانند از اخبار کشور بوسیله رادیوی عمومی ‌زندان و روزنامه‌های مجاز در داخله زندان اطلاع حاصل نمایند.

ماده 256ـ در هر زندان بایستی نشریه ماهانه منتشر و اطلاعات مربوط به فعالیتهای اصلاحی و ارشادی زندانیان و مقررات انتظامی‌ زندان با درج مقالاتی که وسیله مربیان یا زندانیان تهیه میشود در آن منعکس شود. زندانی حق ندارد در ضمن مقالات خود کمکهای مادی یا انجام خدمتی را از مردم طلب نماید و مطالب مندرجه در نشریه داخلی زندان باید صرفاً واجد جنبه‌های اخلاقی و تربیتی و تفریحی و سرگرم کننده باشد.

ماده 257ـ اجازه بازدید از زندان بدستور کتبی رئیس شهربانی فقط بکسانی داده میشود که در رشته‌های مربوط به علوم تربیتی و جزائی و علوم وابسته بزندانها تدریس یا تحقیق مینمایند یا آنهائی که در انجمنهای نیکوکاری مربوط به فعالیتهای آموزشی و اصلاحی زندانها عضویت دارند ورود با اسلحه سرد یا گرم در داخله زندانها عموماً ممنوع است.

ماده 258ـ عکس برداشتن، رد و بدل کردن اشیاء و کاغذ، حمل ضبط صوت و مواد ممنوعه، دوربین عکاسی، تنظیم پرسشنامه نظائر آن برای بازدید کنندگان در موقع بازدید از مؤسسات داخلی زندانها مطلقاً ممنوع میباشد مگر اینکه از طرف رئیس شهربانی در موردی خاص اجازه صریح و کتبی صادر شده باشد.

ماده 259ـ بازدید کنندگان باید قبلا کارت مخصوص بامضاء رئیس زندان اخذ و بهنگام ورود برگ شناسائی و اجازه نامه کتبی خود را بافسر نگهبان زندان ارائه دهند ساعت ورود و مشخصات کامل و علت بازدید و ساعت خروج آنها باید در دفتر مخصوص بازدید کنندگان ثبت گردد هر گاه بازدید کننده نظرات اصلاحی یا انتقادی داشته باشد نتیجه مشاهدات و استنباط و عقیده خود را در دفتر مزبور بخط خود نوشته و ذیل آنرا امضاء مینماید در اینصورت مراتب باید فوری برئیس شهربانی گزارش شود و از اینگونه‌ همکاریها و راهنمائیها در بهبود وضع زندانها حداکثر استفاده بعمل آید.

ماده 260ـ تهیه خبر و انتشار شرح احوال و عکس زندانیان بطوریکه باعث شناسائی و رسوائی آنها شود ممنوع میباشد.

فصل یازدهم ـ آموزش و پرورش زندانیان

بخش اول ـ فعالیتهای آموزشی

ماده 261ـ برای پیکار با بیسوادی و بالابردن سطح معلومات و جلوگیری از اتلاف وقت زندانیان بمنظور تدارک روانی و تقویت اراده و پرورش افکار و استعداد‌های نهفته در آنها در کلیه زندانها وسیله مؤسسات آموزش علمی‌ و حرفه ای دولتی و وابسته بدولت آموزشگاه‌هائی دائر میگردد تا زندانیان با تحصیل سواد و یاد گرفتن حرفه بتوانند پس از آزادی از زندان بزندگی شرافتمندانه گرائیده و وجود نافعی برای اجتماع خود باشند.

ماده 262ـ زندانیان مکلفند در طول مدت اقامت خود در زندان طبق برنامه سازمان پیکار با بیسوادی به فرا گرفتن سواد و ادامه تحصیلات علمی ‌و حرفه ای مشغول باشند و بر اساس امکانات موجود شرکت افراد کمتر از 30 سال در کلاسهای آموزش علمی‌ و حرفه ای الزامی‌ است.

ماده 263ـ تدریس در آموزشگاههای علمی ‌و فنی زندانها وسیله وزارتخانه‌های مربوط یا مربیان علمی ‌و حرفه ای شایسته طبق برنامه رسمی ‌انجام میگیرد.

ماده 264ـ آزمون سالیانه باید برابر برنامه رسمی ‌وزارتخانه‌های مربوط در داخله زندانها بعمل آید و به محصل هر کلاس گواهینامه رسمی ‌بدون اشاره به زندانی بودن او با انجام تشریفات خاص اعطاء میگردد.

ماده 265ـ برای سازگار کردن وضع عمومی‌ زندانیان با محیط اجتماعی آنها بر حسب امکان وسائل ادامه تحصیلات متوسطه و عالی و دوره‌های تخصصی علمی‌ و حرفه ای و فنی برای علاقمندان بادامه تحصیل از طریق اجرای برنامه های عادی یا از طریق مکاتبه با رعایت مقررات مربوطه از طرف وزارتخانه ها و مؤسسات ذیربط در داخله زندان فراهم میگردد.

ماده 266ـ پرداخت هزینه های مربوط به تحصیلات عالیه از طریق برنامه‌های عادی یا از طریق مکاتبه بعهده خود زندانی است اداره زندان مکلف است بهزینه زندانی کتب و وسائل لازم را تهیه کند و در اختیار دانشجوی علاقمند بادامه تحصیل بگذارد.

ماده 267 ـ امتحانات نهائی ابتدائی و متوسطه و عالی با نظارت مستقیم وزارتخانه‌ها و مؤسسات مربوط در داخل زندان انجام میشود.

ماده 268ـ زندانی با موافقت رئیس زندان بعنوان فعالیتهای فردی و ممتاز اضافه بر اجرای برنامه های تحصیلی میتواند مطالعات دانشگاهی و فنی و تحقیقی خود را شخصاً در زندان انجام دهد و وسائل و لوازم مورد نیاز خود را با رعایت نظامات داخلی زندانها بهزینه شخصی وسیله مسئول برنامه‌های آموزشی زندان تدارک نماید.

ماده 269 ـ در هر زندان با جلب کمک و همکاری اداره فرهنگ و هنر محل کتابخانه مجهزی تأسیس و کتب علمی‌ و اخلاقی و درسی بحد لزوم برای مطالعه زندانیان تهیه میشود زندانیان میتوانند در ساعات مقرر در کتابخانه به مطالعه پرداخته و با اجازه و نظر کتابدار مربوطه یک جلد کتاب بمدت حداکثر یکهفته بطور امانت دریافت و با رعایت نظافت کامل پس از مطالعه بدون نقص آنرا عیناً به کتابخانه مسترد دارد.

ماده 270ـ هر زندانی که نسبت به حفظ نظافت و یا برگشت بموقع کتاب امانی به کتابخانه مسامحه و غفلت یا تأخیر نماید برای مدت سه ماه از امانت گرفتن کتاب محروم خواهد شد.

ماده 271ـ استفاده از مجلات هفتگی و روزنامه‌های مجاز فقط در کتابخانه زندان امکان پذیر خواهد بود.

ماده 272ـ با جلب کمک و همکاری اداره آموزش و پرورش هر محل در هر زندان و سائل آموزش سمعی و بصری لازم برای آموزش و پرورش زندانیان تدارک و تأمین میگردد.

بخش دوم ـ فعالیتهای مذهبی

ماده 273ـ هنگام پذیرش زندانی باید مذهب رسمی ‌او در برگ پرسشنامه تنظیمی ‌ثبت شود. بمنظور تقویت و تحکیم مبانی مذهبی زندانیان بایستی در اجرای آداب و مراسم دینی مسلمانان و مذاهب رسمی ‌دیگر با جلب کمک سازمان اوقاف در زندانها مکان و وسیله و تسهیلات لازمه بحد کافی فراهم شود.

ماده 274ـ هر زندانی درصورت لزوم میتواند کتباً تقاضا نماید رهبر مذهبی او در زندان حضور یافته و در اجرای آداب و مسائل مذهبی او را هدایت و ارشاد نماید ـ این تقاضا در صورت اقتضاء با موافقت رئیس زندان انجام خواهد شد.

ماده 275ـ هر زندانی میتواند در آسایشگاه عمومی ‌و یا انفرادی خود یک جلد کتاب آسمانی. کتاب دعا. سجاده و مهر نماز نگهداری نموده و هنگام فراغت از کتب و لوازم مذکور استفاده نماید.

بخش سوم ـ تربیت بدنی

ماده 276ـ با جلب کمک و همکاری سازمان ترتیب بدنی و تفریحات سالم کشور بایستی در هر زندان وسائل ورزش و تربیت بدنی زندانیان از حیث تأمین کادر مربیان ورزشی و تدارک تالار سرپوشیده و زمین و وسائل لازم برای ورزشهای فردی و گروهی و تفریحات سالم آنها فراهم گردد.

ماده 277ـ بمنظور بهداشت و سلامت جسم و روح زندانیان اجرای برنامه های روزانه ورزشی در زندانها برای عموم آنها اجباری است.

ماده 278ـ زندانیان بترتیب و طبق برنامه ای که برای آنها تنظیم میشود بایستی روزانه یک ساعت ورزش و گردش و هوا خوری نموده و از آفتاب استفاده کنند.

ماده 279ـ ورزشهای گروهی (والیبال. بسکتبال. پیک نیک. نرمش) برای زندانیانی که سن آنها کمتر از سی سال باشد مقدم بر سایر ورزشهاست.

ماده 280ـ زندانی میتواند به پیشنهاد رئیس اداره زندان و موافقت رئیس شهربانی و مقامات قضائی با اجرای تشریفات قانونی و انتظامی‌ و موافقت سازمان تربیت بدنی در مسابقات قهرمانی خارج از زندان شرکت نماید.

ماده 281ـ زندانیانی که در گروهها یا برنامه های روزانه ورزشی زندان شرکت مینمایند باید مقررات مربوط را کاملا مراعات نموده آموزش مربیان ورزش را دقیقاً بموقع اجراء گذارند.

بخش چهارم ـ تفریحات سالم

ماده 282ـ بمنظور پرورش افکار و استعداد‌های هنری زندانیان با جلب کمک همکاریهای وزارت فرهنگ و هنر در زندانها برنامه های نمایش ماهانه ترتیب داده میشود. کسانی در نمایش‌های زندان شرکت خواهند کرد که رئیس زندان از طرز کار و رفتار آنها رضایت کامل داشته باشد و صلاحیت اخلاقی آنها را تأیید نماید سازمانهای وابسته به وزارت فرهنگ و هنر در پیشرفت این برنامه ‌هنری و تعلیم موسیقی و سرودهای ملی بزندانیان نقش آموزنده خواهند داشت و در پیشبرد برنامه های اصلاحی زندانها تشریک مساعی خواهند نمود.

ماده 283ـ نمایشنامه‌ها و مطالبی که وسیله زندانیان تهیه و نوشته میشود باید در شورای طبقه بندی با نظر رئیس زندان بررسی شده پس از تصویب نهائی رئیس شهربانی برای اجرای برنامه های مربوطه به نمایش یا تهیه فیلم مورد استفاده قرار گیرد.

ماده 284ـ زندانیان خوش رفتار میتوانند با اجازه رئیس زندان در گروههای هنری زندان شرکت و فعالیت نمایند.

ماده 285ـ با جلب کمک و همکاری ادارات و سازمانهای وابسته بوزارت فرهنگ و هنر باید ترتیب نمایش فیلمهای آموزنده و اخلاقی تحت نظر رئیس زندان هفته ای یکبار در تالار نمایش زندانها داده شود و وسائل لازم برای اجرای این برنامه فرهنگی و تفریحی در کلیه زندانها فراهم گردد.

ماده 286 ـ برای پرورش افکار و بالا بردن سطح معلومات زندانیان باید از طرف رئیس زندان از اشخاص صلاحیتدار استادان دانشگاه اعضاء انجمنهای نیکوکاری. قضات. وکلای دادگستری. دانشمندان و روحانیون دعوت بعمل آید که در زندان برنامه های سخنرانی در زمینه مسائل اخلاقی و تربیتی اجرا نمایند.

ماده 287ـ زندانیان میتوانند در ساعات فراغت خود در تالار تفریحات سالم زندان با نظم و ترتیب خاص از برنامه های رادیو و تلویزیون استفاده نمایند.

ماده 288ـ بازی شطرنج و حل جدول در تالار تفریحات سالم زندان برای زندانیان مجاز میباشد.

فصل دوازدهم ـ مقررات مربوط به آزادی زندانیان

بخش اول ـ آماده کردن زندانیان برای آزادی از زندان

ماده 289ـ از جمله وظائف مهمه مددکاران اجتماعی زندان آماده نمودن زندانیان برای بازگشت به محیط خارج از زندان با شناخت روشهای صحیح زندگی است. مددکاران اجتماعی باید در ماههای آخر دوران محکومیت هر زندانی بکوشند برنامه سازگاری مددجوی خود را با زندگی اجتماعی عادی او تنظیم و با استفاده از جمیع امکانات موجود آنرا دقیقاً بموقع اجراء گذارند.

ماده 290 ـ رئیس دفتر زندان موظف است آخر هر هفته صورت محکومانی را که دو ماه به پایان محکومیت آنها باقی مانده است تهیه و بدفتر بخش مددکاران اجتماعی تسلیم دارد. مددکاران اجتماعی باید با کمک انجمن حمایت زندانیان و انجمنهای نیکوکاری و ادارات کاریابی و مشاغل وزارت کار و امور اجتماعی برای زندانیانی که مأوی و شغلی ندارند مسکن و کار تهیه نمایند و نیز باید وسیله انجمن حمایت زندانیان از آنها بمدت حداقل سه ماه پس از آزادی از زندان حمایتهای مادی و معنوی پیوسته و مؤثر بعمل آید.

ماده 291 ـ انجمنهای حمایت زندانیان برای زندانیان بیکار و بی جا قبل از آزادی آنها از زندان با تضمین احتیاطی و جلب اعتماد و همکاری مؤسسات خصوصی شغل و مسکن تهیه میکند و نسبت به حمایت و هدایت زندانیان آزاد شده اهتمام خواهد نمود.

ماده 292ـ دو ماه قبل از موعد آزادی اتباع بیگانه از زندان باید مراتب کتباً از طریق وزارت امور خارجه به نمایندگان سیاسی و امور کنسولی کشور متبوع آنان اطلاع داده شود تا عند الاقتضا نسبت به تعیین وضع آنها بعد از خروج از زندان پیش بینی و اقدامات لازم بعمل آورند.

ماده 293ـ زندانیان بیمار و بی بضاعت باید پس از آزادی از زندان بکمک انجمن حمایت زندانیان و وسیله مددکاران اجتماعی به بخشهای درمانی معرفی و با پیش بینی های قبلی وسائل بستری شدن و معالجه آنان در یکی از بیمارستانها فراهم شود.

بخش دوم ـ مقررات آزادی

ماده 294ـ نامه‌های مربوط به آزادی زندانیان باید در دایره اجرای احکام زندان دقیقاً بررسی و پس از ثبت در دفتر مخصوص و مربوط به آزادی بلافاصله به افسر نگهبان زندان ابلاغ شود.

ماده 295ـ رئیس دایره اجرای احکام مکلف است یکهفته قبل از پایان مدت محکومیت زندانیان به پرونده آنها دقیقاً رسیدگی نموده با نظارت مستقیم دادیار ناظر زندانها برگ آزادی آنها را صادر و به افسر نگهبان تسلیم نماید.

ماده 296ـ زندانی در موقع آزادی باید ‌البسه و لوازم دولتی را که‌ همراه خود دارد عیناً مسترد کند و با تسلیم رسید مربوطه وجوه نقدی و اسناد و اشیاء قیمتی و ‌البسه و لوازم شخصی و دفترچه‌های بانکی خود را که بهنگام ورود بزندان تحویل داده است طبق صورتمجلس‌های تنظیمی ‌موجود تحویل بگیرد و رسید بدهد.

ماده 297ـ زندانی باید بموقع آزادی از زندان نشانی کامل اقامتگاه و محل سکونت و شماره تلفن خود را تعیین کند.

ماده 298ـ رئیس هر زندان یا قائم مقام او مکلف است پرونده زندانیانی را که بحکم مقامات صلاحیتدار قانونی یا در انقضای مدت محکومیت بایستی از زندان آزاد شوند دقیقاً بررسی کند چنانچه از نظر سوابق موجود اشکالی بنظر نرسید بدون وقفه و تأخیر نسبت به آزادی آنها بر طبق سابقه و دستور رسیده اقدام نماید و پس از آزاد شدن زندانی ساعت و روز آزادی او بایستی در همان روز وسیله رئیس زندان کتباً به دادسرای مجری حکم یا دادگاه صادرکننده دستور اطلاع داده شود.

ماده 299ـ در مورد زندانیان بی بضاعت که پس از آزادی از زندان میخواهند به موطن خود معاودت نمایند بایستی مددکاران اجتماعی پیش بینی‌های لازم بعمل آورده و به وسیله شهرداری محل موجبات اعزام آنها را بمقصد مورد نظر قبلا فراهم سازند و هزینه راه آنان نیز از طریق انجمن حمایت زندانیان یا شهرداری محل تأمین شود.

ماده 300ـ به پیشنهاد زندان هر محل انجمن حمایت زندانیان آن محل در جلسات مجمع عمومی‌ سالیانه خود نسبت بانتخاب اعضاء شوراهای همکاری از قبیل شورای خدمات و تدارک وسیله برای هدایت زندانیان آزاد شده اقدام میکند و در راه نیل بهدفهای اصلاحی و تربیتی و جلوگیری از بازگشت آنان بزندان مساعی لازم مبذول خواهد داشت به تقاضای انجمن حمایت زندانیان هر شهر در انجمنهای محلی نیز چنین شورائی تشکیل میگردد تا از اقدامات همه جانبه علاقمندان بخدمات اجتماعی نسبت به‌ هدایت و حمایت از زندانیان آزاد شده و جلوگیری از بازگشت مجدد آنها بزندان از طریق تهیه و سائل زندگی و اعاشه و کار برای آنان حداکثر استفاده بعمل آید.

ماده 301ـ بازرسی در زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی و نظارت در اجرای صحیح این آئین ‌نامه و ارشاد مأموران زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی در امور قضائی و رفع اشکالات آنان با دادستان شهرستان و در حوزه قضائی دادگاه بخش مستقل با قاضی آن دادگاه است. مسئولین و نگهبانان زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی مکلفند هر موقع که دادستان شهرستان یا قاضی دادگاه بخش مستقل ضروری بداند اشخاصی را که زندانی هستند معرفی نمایند و دفاتر مربوطه را در اختیار او قرار دهند.

تبصره ـ در صورت ضرورت در امور مربوط به محکومان دادگاههای نظامی ‌و رسیدگی به شکایات آنان دادستان نظامی‌ یا نماینده او میتواند به زندانها و مؤسسات صنعتی و کشاورزی مراجعه و از نزدیک به خواسته‌ها و شکایات آنان رسیدگی نماید.

وزیر دادگستری ـ صادق احمدی وزیر کشور ـ جمشید آموزگار

فرم مربوط به ماده 251
اینجانب....................... رئیس دادگاه/ دادستان. بازپرس. دادیار............ بمنظور انجام تحقیقات سری به 1- .........................................................2- .................................... مأموران بدرقه و مراقب زندانی شماره .................................... بنام .......................................... مورد پرونده کلاسه .............................. دستور خروج از جلسه دادگاه/شعبه................................................................. را صادر نمودم .
-امضاء
ساعت خروج....................................
ساعت ورود......................................
مأموران فقط پشت در اتاق رسیدگی مراقب و محافظ زندانی خواهند بود.