آیین نامه اجرائی ماده 50 قانون ‌آب و نحوه ملی شدن آن
مصوب 1348,04,21با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت وزیران در جلسه مورخ 21/4/48 باستناد ماده 66 قانون آب و نحوه ملی شدن آن بنا به پیشنهاد شماره 450/169ـ3420 مورخ 13/2/48 وزارت آب و برق آئین‏ نامه اجرائی خرید اراضی و ابنیه و مستحدثات مورد نیاز عملیات عمرانی و صنعتی و توسعه کشاورزی و سد سازی و تأسیسات اصلی و فرعی مربوطه و استفاده از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی وزارت آب و برق و سازمانها و شرکتهای تابع آنرا بشرح پیوست تصویب نمودند.

وزیر مشاور ـ هادی هدایتی

آئین‏ نامه اجرائی ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن

ماده 1 ـ اراضی و ابنیه و تأسیسات و سایر حقوق مورد احتیاج عملیات عمرانی و صنعتی و توسعه کشاورزی و سد سازی و تأسیسات اصلی و مستحدثات و فرعی مربوطه و استفاده از منابع آبهای سطحی و زیر زمینی و مستحدثات عبارت از آن قسمت از اراضی و ابنیه و تأسیسات و سایر حقوق است که ضرورت تصرف آن طبق صورت‏ مجلس به تصدیق وزیر آب و برق و مدیرعامل سازمان برنامه رسیده باشد.

ماده 2 ـ وزارت آب و برق یا مؤسسات و شرکتهای تابعه آن در اجرای هر یک از عملیات و برنامه‌های عمرانی مذکور در فوق که مستلزم خرید ملکی یا انتقال حقی باشد در صورت عدم حصول توافق با مالک یا مالکین آن ملک تقاضا نامه خرید ملک را برای هیئت مذکور در ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن ارسال و بدفتر آن هیئت تسلیم خواهند نمود.

ماده 3 ـ تقاضانامه خرید ملک باید شامل نکات مشروح زیر باشد:
1 ـ تعیین عملیات عمرانی مورد نظر و یا موجبات خریداری ملک یا انتقال سایر حقوق در مورد نیازمندیهای عمومی.
2 ـ خصوصیات ملک و خصوصیات سایر حقوق مورد تقاضا
3 ـ اسم و اسم خانوادگی مالک یا مالکین و اقامتگاه ‌هر یک از آنها.
4 ـ نقشه ملک مورد نیاز.

ماده 4 ـ تقاضانامه و نقشه پیوست آن باید در دو نسخه و در صورت تعدد مالکین بعدة آنها بعلاوه یک نسخه باشد.

ماده 5 ـ دفتر هیئت پس از وصول تقاضانامه آن را در دفتر مخصوص ثبت نموده و پرونده آنرا بنظر هیئت خواهد رساند.

ماده 6 ـ جلسات هیئت با حضور داد ستان کل کشور ـ وزیر آب و برق ـ وزیر اصلاحات ارضی و تعاون روستائی و مدیرعامل سازمان برنامه و مدیر کل ثبت یا نمایندگان آنها در دفتر دادستان کل کشور تشکیل خواهد شد و اداره جلسات با دادستان میباشد و دفتر دادستان کل وظایف دفتر هیئت را اجرا میکند.

ماده 7 ـ هیئت تقاضا نامه را مورد رسیدگی قرار خواهد داد و در صورت تشخیص انطباق مورد با قانون بدفتر دستور خواهد داد مالک یا مالکین را برای انتخاب کارشناس دعوت نماید.

ماده 8 ـ دفتر یک نسخه از تقاضا نامه را در پرونده هیئت ضبط کرده و نسخه دیگر را برای مالک و در صورت تعداد مالکین یک نسخه برای هر یک از آنها ارسال خواهد داشت و ضمناً دعوت مینماید که در روز و ساعت معین برای انتخاب کارشناس در دفتر هیئت حاضر شده یا کتباً کارشناس خود را با تعیین نشانی کامل او معین و معرفی نماید.

تبصره ـ در صورت تعداد مالکین در دعوتنامه باید قید شود که مالکین باید بین خود در انتخاب کارشناس واحد توافق داشته باشند والا طبق ماده (19) این آئیننامه عمل خواهد گردید.

ماده 9 ـ طرز ارسال تقاضا نامه و مواعد و ترتیب ابلاغ همان است که در قانون آئین دادرسی مدنی برای ابلاغ داد خواست معین شده است.

ماده 10 ـ در صورتیکه اقامتگاه مالک معلوم نباشد دفتر هیئت مالک یا مالکین را بوسیله نشر سه نوبت آگهی بفاصله ده روز در یکی از روزنامه‌های کثیر الانتشار تهران و روزنامه رسمی ‌و همچنین بوسیله فرمانداری محل وقوع ملک دعوت خواهد نمود.

تبصره ـ فاصله بین نشر آخرین آگهی و جلسه نباید کمتر از پانزده روز باشد.

ماده 11 ـ مالک یا مالکین باید در وقت مقرر شخصاً یا بوسیله وکیل برای تعیین کارشناس در دفتر هیئت حاضر شوند و میتوانند کتباً کارشناس خود را معرفی نمایند و در هر حال باید قبولی کتبی کارشناس مزبور را بدفتر هیئت تسلیم نمایند.

ماده 12 ـ در وقت مقرر جلسه‌ هیئت تشکیل خواهد شد و هیئت کارشناسی از طرف خود تعیین خواهد نمود و در صورتیکه کارشناس مالک یا مالکین تعیین و معرفی نشده باشد هیئت طبق ماده (19) این آئیننامه نسبت به انتخاب کارشناس مالک یا مالکین نیز اقدام خواهد کرد.

ماده 13 ـ دفتر موضوع کارشناس و مفاد دستور هیئت را بکارشناسان ابلاغ خواهد نمود و ضمناً جلسه دیگری تعیین کرده و از کارشناسان دعوت خواهد کرد که در روز و ساعت مقرر برای انتخاب کارشناس سوم در هیئت حاضر شوند.

ماده 14 ـ کارشناسان میتوانند کتباً توافق خود را در انتخاب کارشناس سوم به‌ هیئت اعلام دارند و یا در جلسه مقرر شده کارشناس سوم را انتخاب نمایند و در هر دو حال کارشناسان منتخب باید قبولی کتبی کارشناس سوم را به ‌هیئت تسلیم کند.

ماده 15 ـ در صورت عدم حصول توافق بین دو نفر کارشناس مزبور و یا عدم حضور یکی از آنها در جلسه مقرر دادستان کل کارشناس سوم را معین خواهد نمود و کارشناسان را دعوت خواهد کرد که در دفتر هیئت حاضر شده موضوع کارشناس و خصوصیات ملک را با توجه بدستور هیئت مطالعه نموده و در صورت لزوم ملک مورد نیاز را معاینه کرده نظریه خود را ظرف مدتی که از طرف هیئت معین میشود و حداکثر نباید از یکماه تجاوز کند بدفتر تسلیم نمایند.

تبصره – در مواردیکه مالکین متعدد باشند و اجرای تشریفات یا آگهی های مربوط بنحوه تعیین کارشناس و عمل بمقررات مواد 10 تا 15 آئین نامه موجب تعویق در امر خرید اراضی و املاک مورد نظر باشد هیئت پنجنفری مجاز است بدون رعایت مواد 10 تا 15 آئین نامه رأسا و با توجه بماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن مبادرت بارجاع امر بکارشناس و صدور رای نماید.

ماده 16 ـ کارشناسان باید با رعایت دستور هیئت نسبت بطریقه عمل و انجام وظیفه بهای عادله اراضی و ابنیه و تأسیسات و سایر حقوق مورد نیاز را در سال قبل از اعلام شروع عملیات بدون در نظر گرفتن منظور از خرید و تأثیر اجراء عملیات مورد نظر در ارزش ملک معین کنند.

ماده 17 ـ در صورتیکه بین کارشناسان از جهت طرز رسیدگی و معاینه محل و نظر نهائی اختلافی وجود داشته باشد نظر اکثریت معتبر و قابل اجراء خواهد بود.

ماده 18 ـ اگر یکی از کارشناسان در وقت مقرر برای رسیدگی و اظهار نظر حاضر نشود برای بار دوم از او دعوت خواهد شد و در صورتیکه در جلسه دوم نیز حاضر نشود دو نفر دیگر نسبت بموضوع رسیدگی و اظهار نظر خواهند نمود و هر گاه بین دو نفر مزبور اتفاق نظر وجود داشته باشد نظر مزبور معتبر و قابل اجرا خواهد بود والا هیئت نسبت بانتخاب کارشناس اقدام خواهد کرد.

ماده 19 ـ در صورتیکه مالک در جلسه انتخاب کارشناس حاضر نشود و کتباً هم کارشناس خود را انتخاب و معرفی ننماید و یا مالکین ملک مشاع در انتخاب کارشناس توافق نکنند و یا کارشناس انتخابی مالک یا مالکین استعفا کند و مالک یا مالکین ظرف ده روز از تاریخ استعفا کارشناس دیگری معرفی ننمایند و یا کارشناس در رأی شرکت ننماید هیئت یکنفر کارشناس برای مالکین از بین صورت اسامی‌ کارشناسان رسمی ‌انتخاب خواهد نمود.

تبصره ـ در املاک مشاع برای تعیین کارشناس و توافق مالکین باید هیئت 15 روز مهلت بدهد.

ماده 20 ـ حق‌الزحمه کارشناسان به تعیین هیئت بعهده خریدار است که در هر مورد از طرف خریدار در صندوق داد گستری سپرده خواهد شد و طبق حواله‌ هیئت دفعتاً یا بتدریج پرداخت میگردد.

ماده 21 ـ پس از وصول نظریه کارشناسان دفتر پرونده را بنظر هیئت خواهد رساند و هیئت با توجه به نظریه کارشناسان رأی خود را صادر مینماید و بدفتر دستور خواهد داد رأی صادره را بمتقاضی برای سپردن بهای مالک یا سایر حقوق ابلاغ و طرفین را برای تنظیم سند انتقال دعوت نماید.

ماده 22 ـ ادارات ثبت اسناد مکلفند بمحض وصول دستور هیئت مقدمات تنظیم سند را از جهت انجام تشریفات قانونی فراهم و مراتب را بدفتر خانه اسناد رسمی ‌برای تنظیم سند ابلاغ نماید.

ماده 23 ـ اگر مالک برای امضاء سند ظرف ده روز از تاریخ اطلاعیه دفتر اسناد رسمی‌ حاضر نشود دفتر خانه مکلف است عدم حضور را به‌‌ هیئت اعلام کند و در اینصورت دادستان کل بدادستان محل دستور خواهد داد ب‌نمایندگی مالک با توجه به قسمت اخیر بند الف ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن سند را امضاء نماید.

ماده 24 ـ در صورتیکه مالک از تحویل مورد معامله امتناع نماید دادستان شهرستان در مورد املاک غیر زراعتی و غیر مسکونی بلافاصله پس از امضاء سند انتقال مورد معامله را تحویل دستگاه اجرا کننده عملیات عمرانی خواهد داد و نسبت باملاک زراعتی و مسکونی و تأسیسات و سایر حقوق میتواند برای تحویل مورد معامله تا سه ماه بمالک یا متصرف مهلت بدهد و اگر مالک یا متصرف در انقضاء مهلت مورد معامله را تحویل ندهد دادستان بلافاصله اقدام بخلع ید و تحویل مورد معامله خواهد نمود.

ماده 25 (اصلاحی 04/11/1348)ـ هرگاه ملک مورد انتقال بوسیله زارعین زراعت شود و این امر بگواهی اداره اصلاحات ارضی و تعاون روستائی برسد وزارت آب و برق باید علاوه بر پرداخت بهای املاک مزروعی بمالک طبق بند (ج) ماده 50 قانون آب و نحوه ملی شدن آن و رعایت مواد 5 و 6 قانون طرز تملک اراضی مورد نیاز سد فرحناز پهلوی حقوق زارعانه و حق‌السعی زارعین مربوط را که میزان آن از طرف کارشناس منتخب هیئت تعیین خواهد شد. ‌بزارعین آن ملک بپردازد.

ماده 26 ـ در مورد املاک خالصه وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستائی وزارت آبادانی و مسکن و یا هر سازمان دیگر که عهده دار وظایف آن باشد بعنوان مالک بر طبق مقررات این آئیننامه عمل خواهد نمود و کارشناسان با توجه بدفاتر جزء جمع ارزش ملک را تعیین خواهند نمود.

ماده 27 ـ نسبت باملاکی که مالک و متصرف آن معلوم نباشد وزارت آب و برق باید برای تشخیص مالک آن املاک باداره ثبت محل مراجعه و یا از طریق دیگر مالک را معین نماید و در صورتیکه از اینطریق نتواند مالک را معین کند و همچنین در اراضی مباحه عملیات عمرانی را بدون هیچگونه تشریفات بموقع اجرا میگذارد و نسبت به املاک مجهول‌المالک و املاکی که مالکیت آن مورد اختلاف باشد هیئت وظائف مالک را از حیث انتخاب کارشناس انجام خواهد داد و بهای ملک تا تعیین تکلیف مالکیت در صندوق داد گستری سپرده خواهد شد.

ماده 28 ـ هزینه ثبت اسناد انتقال طبق معمول بعهده طرفین است که سهم مالک از طرف او و یا بنا بر دستور هیئت از محل بهای سپرده شده پرداخت خواهد شد و سهم وزارت آب و برق از طرف وزارت مزبور تأدیه میگردد ولی هزینه‌های قانونی مربوط به ثبت املاک و مالیات مورد انتقال کلا بعهده مالک میباشد که باید از طرف مالک تادیه گردد و یا بنا بر حواله‌ هیئت از محل مبلغ سپرده شده پرداخت شود.

ماده 29 ـ در موردی که ملک مورد انتقال وثیقه دین مالک باشد اگر دین حال باشد بهای حاصل از فروش به بستانکار پرداخت خواهد شد والا چنانچه توافقی حاصل شود بهمان ترتیب پرداخت خواهد گردید در صورت عدم حصول توافق تا موعد تأدیه دین بهای ملک در صندوق ثبت بعنوان سپرده باقی خواهد ماند و در رأس موعد به بستانکار تا میزان طلبش تأدیه خواهد گردید.
در صورتیکه دین بیش از بهای ملک مورد وثیقه باشد وزارت آب و برق تعهدی نخواهد داشت‌، پس از سپردن بهای ملک در صندوق ثبت و فک وثیقه از طرف دفاتر رسمی‌ معامله انجام خواهد گرفت.